Đỗ Kim Thêm dịch
Những lời đe dọa tuyệt vọng mới nhất của Tổng thống Mỹ Donald Trump và Bộ trưởng Tài chính của ông xác nhận sức mạnh của Mỹ đã suy yếu như thế nào dưới sự lãnh đạo của họ. Thay vì buộc người khác phải tham gia những nỗ lực của họ trong việc cô lập Iran, họ đang thúc đẩy việc chuyển tiếp sang một trật tự thế giới hậu Mỹ.
Trong một ngày mà Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent ca ngợi là Ngày Kinh tế D-Day, Hoa Kỳ đang đe dọa siết chặt vòng tròn quanh Iran bằng các biện pháp trừng phạt đối với các quốc gia tiếp tục giao thương với nước này. Nhưng thay vì buộc các nước khác tham gia vào nỗ lực cô lập Cộng hòa Hồi giáo, những sai lầm ngày càng tăng của chính quyền Trump đang thúc đẩy việc chuyển tiếp sang một trật tự thế giới hậu Mỹ.
Có thể hiểu được tại sao các „đồng minh“ Mỹ lại ngần ngại tham gia vào cuộc chiến tốn kém và sai lầm của Tổng thống Donald Trump. Họ không được tham vấn trước, và rõ ràng họ không muốn can thiệp khi hiện nay Mỹ đã thất bại trong việc lật đổ chế độ Iran hoặc xây dựng Kế hoạch B. Tại sao lại có ai đó đến giúp một chính quyền liên tục chỉ trích bạn bè và đối tác, đe dọa chiếm lãnh thổ của họ (Greenland và Canada), và áp thuế trừng phạt lên họ?
Có hai cách để thuyết phục người khác đồng ý với bạn: thuyết phục và bắt nạt. Nhưng trong trường hợp của Trump, cả hai đều không hiệu quả. Aaron David Miller của Quỹ Carnegie vì Hòa bình Quốc tế đã hợp lý khi kết luận rằng D-Day, trong trường hợp này, có nghĩa là „ngày tuyệt vọng.“
Sự thuyết phục đòi hỏi sự đáng tin cậy. Những người khác phải tin rằng chính quyền có những mục tiêu khả thi và phương tiện để đạt được chúng. Nhưng Trump quá khét là một kẻ nói dối, nên không ai tin bất cứ điều gì ông nói. Vào tháng 6 năm 2025, ông tuyên bố đã hoàn toàn và toàn diện xoá sổ „năng lực hạt nhân của Iran, và vào tháng 3 ông tuyên bố rằng Mỹ đã „thực sự xoá sổ“ quân đội Iran. Một cuộc chiến vốn dự kiến kéo dài bốn tuần, hoặc có thể lâu hơn một chút, giờ đã bước sang tháng thứ bảy. Và tất cả mọi người từ người Iran đến người Canada đều biết rằng bất kỳ thỏa thuận nào Trump ký sẽ vững chắc như chuyện trên giấy.
Bessent được dự trù là thành viên nội các có uy tín nhất. Nhưng giờ đây ông ta đã lãng phí việc suy đoán này với những nỗ lực thất bại gần đây nhằm điều hướng các thị trường trái phiếu và tiền tệ. Động cơ thực sự của ông ta gần như chắc chắn là để báo hiệu cho thương cấp rằng ông ta đang „làm gì đó.“ Nhưng tại sao lại phải làm ơn cho Trump khi ông ấy có thể trở mặt với bạn ngay ngày hôm sau, giống như cách mà ông ấy đã làm với hầu hết những người từng tận tình phục vụ cho mình?“
Khi không còn thuyết phục, lựa chọn duy nhất của Trump vẫn là lựa chọn ông ta ưa thích: bắt nạt và khoe khoang. Nhưng điều này đặt ra một vấn đề. Ông ta và Bessent dường như không nhận ra rằng Mỹ không thể ép buộc người khác nhiều như trước đây. Trump cũng không hiểu được bản chất thay đổi của chiến tranh hiện đại hay vai trò ngày càng phát triển của Mỹ trong nền kinh tế toàn cầu. Mãi mãi mắc kẹt trong quá khứ, ông ta không thể nhận ra rằng tỷ trọng GDP toàn cầu của Mỹ (theo thước đo sức mua tương đương) đã giảm một nửa kể từ sau Thế chiến thứ hai, từ khoảng 30% xuống gần 15% vào năm 2025.
Quan trọng hơn, Mỹ đã mất quyền kiểm soát các điểm nghẽn chiến lược quan trọng. Các chip tiên tiến được sử dụng trong hầu hết các công nghệ tiên tiến được sản xuất tại Đài Loan, và Trung Quốc thống trị việc sản xuất và chế biến nam châm và đất hiếm. Trong những trường hợp này, ngay cả Trump cũng nhận ra rằng Mỹ không còn nắm giữ tất cả các lá bài. Ông có thể muốn làm giảm doanh thu dầu mỏ của Cộng hòa Hồi giáo bằng cách nhắm vào người mua; nhưng Trung Quốc mua 90% lượng dầu xuất khẩu của Iran, và vẫn nắm giữ một lá bài chủ bài về đất hiếm.
Phản ứng đối với sự hung hăng của Trump phản ánh thực tế kinh tế ngày càng bất lợi này.
Nhận thấy quyền lực Mỹ đang suy yếu nhanh chóng dưới thời Trump, Thủ tướng Canada Mark Carney đã quyết định rằng đã đủ rồi. Ông từ chối từ bỏ chủ quyền kinh tế của đất nước mình cho vị vua điên rồ của Mỹ—một người thậm chí không thể chiến thắng Iran.
Phần còn lại của thế giới có lẽ cũng đang tiếp thu bài học tương tự. Không ai cần phải chịu đựng sự bắt nạt như vậy. Không ai cần phải đầu hàng hay tiếp tục phụ thuộc vào Mỹ. Một bối cảnh kinh tế toàn cầu thay đổi nhanh chóng mang lại nhiều cơ hội mới đối với tình trạng đa dạng hóa. Càng sớm nhận ra sự yếu kém của mình thì càng tốt cho Mỹ và thế giới.
Nếu Trung Quốc và các nước khác chống lại những yêu cầu mới nhất của Trump—như có vẻ khả thi—họ sẽ không sụp đổ hay chịu những chi phí mà Mỹ hy vọng gây ra. THế giới kinh tế mà Bessent báo hiệu sẽ kết thúc trong bế tắc, giống như bế tắc ở eo biển Hormuz. Một lần nữa, Mỹ sẽ phải trả giá đắt, và những chi phí mà họ đặt lên các nước khác trên thế giới sẽ làm tổn hại thêm đến uy tín và sức mạnh mềm của họ.
Mỹ từng là hình mẫu. Nước này đại diện cho dân chủ, cơ hội kinh tế và các giá trị khác thu hút nhiều quốc gia. Giờ đây, nó là hình mẫu cho những điều không nên làm—một câu chuyện cảnh báo về bất bình đẳng cực đoan, sự xói mòn dân chủ, tham nhũng và phân hoá xã hội. Phần còn lại của thế giới nên phát triển sự hiểu biết mới về giá trị của hợp tác và tinh thần tôn trọng pháp quyền, cả trong nước lẫn quốc tế. Một thế giới từ bỏ vai trò lãnh đạo của Mỹ, ít nhất là hiện tại, hứa hẹn sự ổn định, an ninh và thịnh vượng lớn hơn cho tất cả mọi người.
***
Joseph E. Stiglitz đoạt giải Nobel kinh tế, là Giáo sư Đại học Columbia, cựu Kinh tế trưởng của Ngân hàng Thế giới (1997-2000), và gần đây nhất là tác giả của cuốn sách The Road to Freedom: Economics and the Good Society (NXB W. W. Norton & Company, Allen Lane, 2024).
**An KIM THEM DO – eine notwendige Faktenprüfung zu „Der Untergang Amerikas“**
Ihre Überschrift „Der Untergang Amerikas“ ist rhetorisch stark – historisch und wissenschaftlich ist sie jedoch zu absolut\. Joseph E\. Stiglitz beschreibt in seinem aktuellen Beitrag vom 2\. September 2026 einen möglichen beschleunigten **relativen Machtverlust der USA** und eine zunehmende Multipolarität\. Das ist eine ernstzunehmende These, aber noch kein empirisch bewiesener „Untergang“\. ([Project Syndicate](https://www.project-syndicate.org/commentary/trump-bessent-hastening-american-decline-by-joseph-e-stiglitz-2026-09?utm_source=chatgpt.com))
**1\. Wirtschaftliche Macht ist relativ – aber nicht verschwunden\.**
Die Weltbank weist für 2025 ein BIP nach Kaufkraftparität von rund **41,3 Billionen US\-Dollar für China** und **30,8 Billionen für die USA** aus\. China besitzt damit bei dieser Messgröße ein größeres wirtschaftliches Gewicht\. Daraus folgt aber nicht, dass die amerikanische Wirtschaft „zusammenbricht“\. Die USA bleiben eine der beiden größten Volkswirtschaften der Welt\. ([DataBank](https://databank.worldbank.org/reports.aspx?country=USA%2CCHN&series=NY.GDP.MKTP.PP.CD&source=2&utm_source=chatgpt.com))
Mathematisch ist der Unterschied entscheidend:
**„relativer Anteil sinkt“ ≠ „absolute Macht verschwindet“\.**
Ein Akteur kann von 30 % auf 15 % des globalen Anteils fallen und gleichzeitig absolut wachsen\. Die korrekte Beschreibung wäre daher eher **Machtverschiebung und Diversifizierung** als „Untergang“\.
**2\. China ist ein wirtschaftlicher Gegenpol – aber ebenfalls kein allmächtiger Ersatz\.**
Auch China ist von globalen Märkten, Technologie, Energie\- und Absatzmärkten abhängig\. Eine multipolare Welt bedeutet deshalb nicht einfach, dass Washington durch Peking ersetzt wird\. Eine solche Interpretation würde lediglich die bisherige Hegemoniallogik spiegeln\.
**3\. Sanktionen sind völkerrechtlich differenziert zu beurteilen\.**
Stiglitz kritisiert die amerikanische Sanktionspolitik gegenüber Staaten, die weiterhin mit Iran handeln\. Juristisch darf man dabei nicht den Eindruck erwecken, jede einseitige US\-Sanktion sei automatisch eine Verletzung des Völkerrechts\. Der UN\-Sicherheitsrat kann nach Art\. 41 UN\-Charta verbindliche nichtmilitärische Maßnahmen beschließen, darunter wirtschaftliche Unterbrechungen\. Ob und unter welchen Voraussetzungen **einseitige extraterritoriale Sanktionen** völkerrechtlich zulässig sind, ist dagegen eine wesentlich komplexere Frage\. ([Vereinte Nationen](https://www.un.org/en/about-us/un-charter/full-text?utm_source=chatgpt.com))
**4\. Auch die Iran\-Frage verlangt mehr als politische Schlagworte\.**
Die Aussage, Washington könne Iran einfach wirtschaftlich „isolieren“, unterschätzt die ökonomische Vernetzung der Welt\. Der aktuelle Beitrag von Simon Johnson und Amir Kermani weist ebenfalls darauf hin, dass eine dauerhafte Lösung ohne Einbeziehung Chinas – Irans wichtigstem Handelspartner – kaum realistisch sei\. ([Project Syndicate](https://www.project-syndicate.org/commentary/china-and-middle-east-integration-keys-to-lasting-regional-peace-by-simon-johnson-and-amir-kermani-2026-09?utm_source=chatgpt.com))
Aber ebenso wäre es falsch, daraus automatisch einen amerikanischen Machtverlust abzuleiten\. **Verhandlungsmacht ist keine Nullsummenrechnung\.**
**5\. Kanada, Europa und der Globalen Süden:**
Wenn Staaten ihre Handels\-, Energie\-, Technologie\- und Sicherheitsbeziehungen diversifizieren, ist das ein Zeichen einer sich verändernden internationalen Ordnung\. Daraus folgt jedoch nicht zwangsläufig, dass sie sich gegen die USA wenden\. Bündnisse können sich verändern, ohne vollständig zu zerbrechen\.
Die eigentliche Lehre lautet daher:
**Eine Welt, in der niemand dauerhaft alle Karten besitzt, ist nicht automatisch eine bessere Welt – aber sie kann eine ausgewogenere Welt werden, wenn Macht durch Recht begrenzt wird\.**
Hier liegt meines Erachtens der wichtigste Punkt Ihrer Veröffentlichung: Nicht die Frage **„Wer ersetzt Amerika?“** sollte im Zentrum stehen, sondern:
**Welche internationale Ordnung verhindert, dass irgendeine Großmacht – Washington, Peking, Moskau oder eine andere – ihre wirtschaftliche, militärische oder technologische Stärke über das Recht stellt?**
Die UN\-Charta beginnt mit der souveränen Gleichheit der Staaten und verpflichtet sie zur friedlichen Streitbeilegung\. Art\. 2 Abs\. 4 setzt der Gewaltanwendung eine zentrale rechtliche Grenze\. ([Vereinte Nationen](https://www.un.org/en/about-us/un-charter/full-text?utm_source=chatgpt.com))
Auch ethisch ist deshalb Vorsicht geboten\. Der vermeintliche „Untergang“ des Gegners darf niemals zum politischen Wunschziel werden\. **Menschen leben in Staaten; sie sind nicht identisch mit deren Regierungen\.** Amerikaner, Chinesen, Iraner, Europäer und Russen besitzen dieselbe menschliche Würde – unabhängig davon, welche Regierung gerade Macht ausübt\.
Philosophisch könnte man es so formulieren:
**Nicht der Niedergang Amerikas ist der Fortschritt der Welt\. Fortschritt wäre eine Welt, in der keine Nation ihren eigenen Aufstieg auf die Erniedrigung anderer gründen muss\.**
Und religiös erinnert uns bereits die jüdische Weisheitsliteratur daran:
**„Hochmut kommt vor dem Fall“ (Sprüche 16,18)\.**
Diese Warnung gilt allerdings nicht nur Washington – sie gilt **jeder** Großmacht\.
Deshalb sollten wir weder den amerikanischen Hegemonialanspruch verklären noch seinen „Untergang“ feiern\. Die verantwortungsvollere Perspektive lautet:
**Vom unipolaren Machtdenken zur multipolaren Rechtsordnung – nicht vom amerikanischen zum chinesischen Hegemonialismus\.**
Das wäre tatsächlich ein Fortschritt für Frieden, Menschenwürde und internationale Gerechtigkeit\.
**Quellen:** Joseph E\. Stiglitz, *American Götterdämmerung*, Project Syndicate, 2\.9\.2026; World Bank, *World Development Indicators*; United Nations, *Charter of the United Nations*, Art\. 1–2 und 41; Simon Johnson/Amir Kermani, *How Will the US\-Iran War End?*, Project Syndicate, 3\.9\.2026\.
LikeLike