Điểm báo quốc tế
Đỗ Kim Thêm tuyển dịch

Lời người dịch: Ngày 19/11/2026, tại Thâm Quyến, Trung Quốc, đã diễn ra Hội nghị Thượng đỉnh ba bên giữa Trung Quốc, Nga và Hoa Kỳ. Sau khi kết thúc, ba nhà lãnh đạo Chủ tịch Tập Cận Bình, Tổng thống Vladimir Putin và Tổng thống Donald Trump đã trình bày “Tuyên bố của các nguyên thủ Trung Quốc – Nga – Hoa Kỳ ” gồm 4 điểm chính:
1. Cải tổ Liên Hiệp Quốc: Ba nước cam kết thúc đẩy cải tổ Liên Hiệp Quốc nhằm nâng cao hiệu quả ứng phó với các thách thức toàn cầu và bảo đảm Liên Hiệp Quốc thực hiện sứ mệnh duy trì hòa bình và an ninh quốc tế.
2. Hợp tác năng lượng: Ba nước dự kiến tăng cường sản xuất và cung ứng các sản phẩm dầu mỏ đã qua tinh chế, bảo đảm lợi ích cho tất cả các quốc gia và khẳng định việc duy trì các dòng cung ứng năng lượng ổn định.
3. Chủ quyền quốc gia và Tòa án Hình sự Quốc tế (ICC): Ba nước nhấn mạnh đến nguyên tắc đồng thuận của quốc gia, tôn trọng quyền miễn trừ của các quan chức nhà nước và Tòa án Hình sự Quốc tế (ICC) và các cơ quan tương tự không được lạm dụng thẩm quyền xét xử.
4. An ninh hạt nhân: Ba nước tái khẳng định quan điểm là một cuộc chiến tranh hạt nhân không thể giành chiến thắng và tuyệt đối không được phép xảy ra. Ba nước sẽ đối thoại nhằm giảm thiểu các nguy cơ hạt nhân, ngăn chặn phổ biến vũ khí hạt nhân và tăng cường an ninh và ổn định chiến lược quốc tế.
Tuyên bố chung này không đưa ra các mục tiêu, thời hạn thực hiện hay cơ chế triển khai cụ thể và cũng không đề cập trực tiếp đến triển vọng hoà bình cho cuộc chiến tranh Ukraine, Iran và tranh chấp chủ quyền tại Biển Đông.
Do đó, nhìn chung, có thể suy đoán là sau hội nghị này, công luận thế giới hy vọng về những kịch bản thuận lợi mà ba cường quốc sẽ giải quyết các vấn đề quốc tế. Trước mắt, là liệu tình hình căng thẳng Mỹ – Trung Quốc có giảm không, Nga và phương Tây có thêm cơ hội đối thoại không, các nguy cơ đối đầu quân sự hạt nhân có giảm không. Cuối cùng và quan trọng nhất mà Việt Nam quan tâm là liệu ASEAN có thể thúc đẩy hợp tác an ninh không, nhờ thế, may ra, Việt Nam có thuận lợi hơn để bảo vệ lợi ích chủ quyền biển đảo bằng biện pháp hòa bình.
Đặt trong bối cảnh chính sách đối ngoại Việt Nam, diễn biến này gợi ra ba điểm cần lưu ý ở mức độ trực tiếp nhất:
- Biến số môi trường đối ngoại: Sự điều chỉnh quan hệ giữa các đại cường có thể làm thay đổi sắc thái cạnh tranh và không gian ứng xử quốc tế, đòi hỏi Việt Nam tiếp tục giữ vững sự chủ động, linh hoạt và nhất quán trong đường lối độc lập, tự chủ.
- Áp lực củng cố nội lực: Trước những chuyển dịch ở cấp độ toàn cầu, khả năng tự chủ kinh tế, năng lực công nghệ và sức chống chịu nội tại vẫn là yếu tố then chốt quyết định mức độ vững vàng của Việt Nam trước các biến động bên ngoài.
- Yêu cầu minh bạch và đồng thuận: Những vấn đề nhạy cảm thuộc phạm vi an ninh, chủ quyền và lợi ích quốc gia cần được cân nhắc thận trọng trên cơ sở lợi ích lâu dài của đất nước, đi đôi với tính minh bạch và trách nhiệm giải trình để duy trì niềm tin xã hội.
Mặc dù chưa thể coi Tuyên bố Thâm Quyến 2026 là một bước ngoặt lịch sử để làm thay đổi ngay trật tự thế giới như cuộc họp Yalta 4–11/2/1945 của Mỹ (F. D. Roosevelt) với Anh (W. Churchill) và Liên Xô (J. Stalin); nhưng lần này, hội nghị ba bên Trung Quốc – Nga – Hoa Kỳ đã đem lại một ý nghĩa địa chính trị đáng chú ý và là một đề tài mà hầu hết báo chí quốc tế quan tâm bình luận qua nhiều khía cạnh khác nhau. Sau đây là phần tuyển dịch:
***
THE GUARDIAN từ London có nhận xét chung là:
„Cuộc gặp không thành công. Việc thiếu một chương trình nghị sự rõ ràng nói lên rất nhiều điều. Đó là về màn trình diễn. Trump nhìn nhận các vấn đề quốc tế từ góc độ các vùng ảnh hưởng. Tập đóng vai trò là trung gian quyền lực kết nối Moscow và Washington xít lại gần nhau, đồng thời là người chủ nhà lịch sự tại một thành phố đã thể hiện những tiến bộ về kinh tế và công nghệ của Trung Quốc. Đối với Tổng thống Nga Putin, người trước đó đã tỏ ra hả hê trước sự ’nhục nhã‘ của châu Âu, cuộc gặp này còn là một thành công rõ ràng hơn, vì nó khiến ông trở thành một đối tác siêu cường bình đẳng thay vì là lãnh đạo của một quốc gia bị ruồng bỏ với nền kinh tế đang suy yếu,“
Về chủ đề này, tờ EL MOSTRADOR từ Santiago de Chile có một bài bình luận do khách mời tham gia với nội dung:
„Gần đây, nhiều so sánh đã được đưa ra với Yalta, nơi Roosevelt, Churchill và Stalin gặp nhau vào tháng 2 năm 1945 và quyết định chia cắt nước Đức. Những điều như vậy dường như không còn liên quan ở Trung Quốc ngày nay, mặc dù chắc chắn đây là về việc xác định các vùng ảnh hưởng. Trump bị chấn động sau cuộc bầu cử giữa kỳ và muốn lấy lại vị thế quốc tế. Putin đang bận rộn với cuộc chiến Ukraine. Tập nhìn thấy cơ hội để thể hiện uy tín quốc tế của mình với vai trò trung gian hòa bình và chứng minh rằng Bắc Kinh đang tích cực tham gia tái cấu trúc trật tự thế giới. Điểm giao thoa thực sự duy nhất có lẽ là cuộc chiến trên eo biển Hormuz đã đẩy giá dầu lên cao,“
Tờ báo Ả Rập AL QUDS AL-ARABY, có trụ sở tại London cũng nhận định:
„Cuộc họp bày tỏ lo ngại rằng các cường quốc có thể ngày càng chia rẽ thế giới theo lợi ích riêng. Nhưng lợi ích của họ quá khác biệt để có thể hình thành một chính sách chung. Điều này đặc biệt rõ ràng ở Trung Đông. Cuộc chiến chống Iran liên quan đến lợi ích chiến lược của cả ba cường quốc. Tình trạng kết hợp này mở ra các cơ hội để hiểu nhau, nhưng cũng tiềm ẩn nguy cơ một cuộc trao đổi quyền lực-chính trị về tương lai của khu vực. Hội nghị thượng đỉnh của ‚ba cường quốc‘ hé lộ một nghịch lý cơ bản: Những ai có thể tiến hành chiến tranh không nhất thiết có thể chấm dứt chúng.“
Nhà bình luận trên tờ JYLLANDS-POSTEN từ Đan Mạch cho rằng:
„Cả ba người tham gia hội nghị đều cần một thành công PR để cải thiện dư luận ở ngay trên chính đất nước mình. Đó là về vị trí chiến lược của ba nghệ sĩ về sinh tồn đầy chính trị quyền lực, nhưng họ lại thiếu tầm nhìn, những người chủ yếu sẵn sàng có những câu trả lời với những thách thức của tương lai từ quá khứ.“
Tờ JIEFANG RIBAO từ Thượng Hải cũng đặt vấn đề khi nhận ra rằng các nguyên thủ quốc gia Mexico, Chile và Peru cũng đang tham gia hội nghị:
„Những tín hiệu nào đến từ các cuộc đàm phán giữa Tập và ba nguyên thủ quốc gia từ Mexico, Chile và Peru? Mặc dù có sự chuyển dịch chính trị sang cánh hữu ở Mỹ Latinh, cho đến nay, điều này vẫn chưa dẫn đến tình trạng hợp tác xấu đi với Trung Quốc. Trong bối cảnh quốc tế đầy phức tạp, cả ba nước đều mong muốn mở rộng phạm vi kinh tế. Hợp tác với APEC không chỉ giúp họ tiếp cận các công nghệ tiên tiến nhất mà còn có cơ hội đảm bảo vị trí trong việc tái tổ chức chuỗi giá trị toàn cầu.“
Quan hệ giữa Trung Quốc và Nhật Bản đã xấu đi kể từ khi Thủ tướng Nhật Bản Takaichi nhậm chức vào mùa thu năm 2025. Nhà bình luận khách mời của tờ NIHON KEIZAI SHIMBUN từ Tokyo tỏ ra quan tâm khi thấy Tập và Takaichi bắt tay nhau:
„Mặc dù cuộc gặp song phương chính thức đã bị bỏ qua. Nhưng quyết định của Tập khi tiếp đón Thủ tướng Nhật Bản bằng cái bắt tay có thể được đánh giá như sau: Ông muốn ngăn chặn quan hệ xấu đi, dù không muốn thay đổi quan điểm về vấn đề Đài Loan. Đối với Trung Quốc, hoàn toàn không nên để mất không gian đối thoại.“
***
Tập trung cho chủ đề chủ quyền thay vì vi phạm nhân quyền làm tiền đề, đó là cách tiếp cận mà Trung Quốc đã chiếm ưu thế. Nhìn theo quan điểm này, tờ La Stampa từ Ý phân tích:
„Mục tiêu là đặt nền móng cho một kỷ nguyên mới của ‚hợp tác toàn cầu‘, dựa trên những điểm chung tối thiểu giữa các nước chủ yếu và tinh thần tôn trọng chủ quyền quốc gia. … Ý chí nhằm cải cách Liên Hiệp Quốc, đảm bảo nguồn cung năng lượng cho mọi quốc gia, bảo vệ chủ quyền của các quốc gia khỏi sự can thiệp của Tòa án Hình sự Quốc tế, và ngăn chặn chiến tranh hạt nhân là một mặt trận của các sáng kiến trên trường quốc tế nhằm dẹp bỏ luật pháp quốc tế. … Di sản của Tuyên ngôn Quốc tế về Nhân quyền nhường chỗ cho việc tái khẳng định chủ quyền quốc gia, nó vốn bắt đầu từ ba quốc gia quyền lực và có ảnh hưởng nhất – đang nổi lên như nền tảng cho việc tái tổ chức trật tự an ninh toàn cầu.“
Đối với tờ Diena từ Lettland, điều quan trọng là liệu các bước tiếp theo có được thực hiện không và hội nghị thượng đỉnh có tiềm năng để khởi xướng một trật tự thế giới mới không. Từ quan điểm này, tờ báo nhận xét rằng:
“ Theo một cách nào đó, cuộc họp ở Thâm Quyến là sự thừa nhận biểu tượng của tất cả các bên tham gia, họ cho rằng trật tự thế giới trước đây không còn tồn tại. … Ý nghĩa thực sự của cuộc họp chỉ có thể được đo lường qua việc nó có được tiếp nối bằng đối thoại thường xuyên, các cơ chế đàm phán cụ thể, và trên hết là sự sẵn sàng thỏa hiệp thực sự. Nếu đúng như vậy, cuộc họp có thể là bước đầu tiên hướng tới một hệ thống quan hệ quốc tế mới. Nếu không, nó chỉ là một khoảnh khắc mang tính biểu tượng, trong đó, mặc dù sự cần thiết của đàm phán đã được thừa nhận ngắn gọn, nhưng chưa bao giờ có thể đạt được thỏa hiệp hay thuyết phục phần còn lại của thế giới về sự cần thiết của chúng.“
Theo Salzburger Nachrichten từ Áo nhận định thì Putin là người chiến thắng lớn nhất, vì có thể coi hội nghị thượng đỉnh ba bên là một thành công ngoại giao:
„Người chiến thắng lớn nhất của hội nghị thượng đỉnh này là Vladimir Putin. Kể từ khi sáp nhập Crimea vào năm 2014, Nga đã bị loại ra khỏi các hình thức quốc tế quan trọng; kể từ cuộc tấn công vào Ukraine, đất nước này phần lớn bị cô lập ở phương Tây. Việc Putin giờ đây đứng cạnh hai nhà lãnh đạo của hai nền kinh tế lớn nhất thế giới và có thể tự giới thiệu mình như một trong số đó mang sức mạnh biểu tượng to lớn. Putin, người đã gây ra cuộc chiến xâm lược đã cướp đi hàng chục nghìn sinh mạng, đang được đón nhận như một ’người bạn‘ của Trump và Tập trên sân khấu thế giới rộng lớn. Chỉ riêng những hình ảnh này đã là một thành công ngoại giao cho Điện Kremlin.“
Báo Neue Zürcher Zeitung của Thuỵ sĩ nhấn mạnh đến sự trỗi dậy quyền lực của Tập trên trường quốc tế khi nhận định về tầm quan trọng ngày càng tăng của Trung Quốc:
„Dù Putin thắng với tư cách là khách mời, nhưng hội nghị thượng đỉnh lần này tượng trưng cho sự trỗi dậy của Tập Cận Bình trên chính trường quốc tế. Đây là điểm nhấn ngoại giao trong nhiệm kỳ của ông. Quan trọng nhất là đối với vai trò lãnh đạo Đảng Cộng sản Trung Quốc: Cuộc gặp diễn ra suôn sẻ và kiểm soát. … Hơn nữa, Tập Cận Bình đang ở vị trí thuận lợi. Ông là người duy nhất tại bàn đàm phán không phải chấm dứt một cuộc chiến tốn kém nào. Putin đang tiến hành cuộc chiến với Ukraine, Trump đang tiến hành cuộc chiến với Iran. Tập có thể tiếp nhận cả hai và tự giới thiệu mình như là một người kiến tạo hòa bình, mặc dù Trung Quốc hỗ trợ cả Nga và ngành công nghiệp vũ khí của Iran thông qua thương mại.“
Tờ Politiken cũa Đan Mạch lưu ý rằng hòa bình sẽ là điều thật đơn giản, nếu trước lời kêu gọi hòa bình của hội nghị thượng đỉnh ba bên, các bên liên quan có thể bắt đầu từ chính họ. Từ quan điểm này, tở báo viết :
“ Sẽ có một giải pháp rất đơn giản, nếu ba tổng thống muốn có hòa bình: Nga rút ngay lập tức khỏi Ukraine, nơi mà chính Putin đã xâm lược. Mỹ chấm dứt cuộc chiến với Iran, điều mà chính Trump đã khởi xướng. Và Trung Quốc chấm dứt các mối đe dọa nhằm vào độc lập của Đài Loan. Để làm được điều đó, họ không cần hội nghị thượng đỉnh hay tuyên bố chung. Họ có thể đơn giản làm như vậy. Hôm nay còn hơn ngày mai.“
***
Trước diễn biến này, các báo chí Đức cũng có nhiều nhận định khác nhau. Tờ SÜDKURIER từ Konstanz cho biết là:
„Cuộc họp này đã có rất nhiều sự phấn khích. Ở Thâm Quyến, trật tự thế giới mới đang được định đoạt; ở đây, các chính khách quan trọng gặp nhau – đó là ý nghĩa chính. Trái ngược hoàn toàn với những kỳ vọng phóng đại này là kết quả mong manh mà hội nghị thượng đỉnh mang lại. Chỉ có một cam kết mơ hồ về hòa bình và giải trừ vũ khí hạt nhân được truyền lại từ chính giới độc đoán này.“
Tờ PFORZHEIMER ZEITUNG nhận xét nghiêm khắc hơn khi cho là:
„Thật là đạo đức giả khi trong bán tuyên bố của mình, ba bên tuyên bố về hòa bình, nhưng họ lại theo đuổi chính sách khác. Chủ nhà Tập đang mở rộng kho vũ khí hạt nhân của Trung Quốc. Trump đang hiện đại hóa hệ thống Mỹ, tiến hành chiến tranh với Iran, và đã đẩy giá năng lượng lên cao. Putin đóng vai con cừu ngây thơ trong khi Nga tiếp tục cuộc chiến xâm lược tàn bạo chống lại Ukraine. Đối với châu Âu, Thâm Quyến là một lời cảnh báo khác: Bất cứ ai muốn ngăn cản người khác quyết định tương lai của Ukraine và lục địa, họ phải phát triển một lập trường đàm phán chung với Kyiv và tự tin đại diện cho lợi ích của mình.“
Tờ VOLKSSTIMME từ Magdeburg ghi nhận diễn tiến khác hơn khi cho rằng:
„Đối với Đức và châu Âu, điều này đặc biệt rõ ràng là Nga sẽ được người Mỹ và Trung Quốc dành cho không gian để vận động trong tương lai. Khi Tổng thống Mỹ Trump nói rằng Tổng thống Nga Putin là bạn của ông, điều đó cho thấy sự chuyển hướng 180 độ của ông trong cuộc chiến Ukraine, tất cả trong một cách quá rõ ràng. Đó là lý do tại sao cuộc họp của liên minh ủng hộ Kiev ở Berlin như một sự kiện đối trọng với hội nghị thượng đỉnh”.
Tờ AUGSBURGER ALLGEMEINE nhận định trong toàn cảnh và cho rằng:
„Đây không phải là hội nghị thượng đỉnh đầu tiên thuộc loại này; một cuộc họp tương tự đã từng diễn ra tại đây vào tháng 12 năm ngoái. Nhưng với nhiều khách mời như vậy? Điều đó chưa từng được biết đến ở Berlin cho đến bây giờ. Đó là một thông điệp mạnh mẽ. Trong chính giới, nó được gọi là ‚tín hiệu tin tưởng,‘ và đúng là như vậy. Trong khi Trump, cùng các bạn từ Trung Quốc và Nga, đang tái hiện hội nghị Yalta, châu Âu thể hiện sự đoàn kết và – dù có thể cần thêm một chút tiền cho Ukraine – ý chí hỗ trợ đất nước bị tấn công.“