Francis Fukuyama
Đỗ Kim Thêm dịch
Nhân viên phòng phiếu đang chuẩn bị cho cuộc bầu cử tại Seffner, Florida, tháng 8 năm 2024 Nguồn ảnh: Octavio Jones / Reuters
Những người theo chủ thuyết tự do đã bận tâm về các suy nghĩ đầy thảm khốc trong „năm bầu cử“ này. Nhiều người lo ngại rằng các chính trị gia độc đoán và dân túy, từ Viktor Orban của Hungary đến Narendra Modi của Ấn Độ, sẽ củng cố thành quả bằng cách làm tăng số phiếu bầu cho họ. Theo bảng phân tích về Tự do trên thế giới vào tháng 2 năm 2024 của tổ chức Freedom House, thế giới đã ở trong giai đoạn thoái trào dân chủ trong gần hai thập niên, tình hình này trầm trọng hơn bởi sự trỗi dậy của các cường quốc độc đoán như Trung Quốc và Nga, các cuộc chiến tranh nóng ở Ukraine và Trung Đông, và sự trỗi dậy hoặc tiến triển của những người có tinh thần dân tộc mệnh danh dân túy ở các quốc gia mà dường như nó có nền dân chủ an toàn – Đức, Hungary, Ấn Độ và Ý.
Đối với những người theo chủ thuyết tự do muốn bảo vệ một thế giới an toàn cho các nền dân chủ, có lẽ điểm đáng báo động nhất đã xảy ra vào giữa tháng 7, khi đảng Cộng hòa xác nhận cựu Tổng thống Donald Trump là ứng cử viên tổng thống của đảng và JD Vance, người cực đoan theo phong trào MAGA, là người bạn đồng hành của ông. Mặc dù Trump đã cố gắng đảo ngược cuộc bầu cử năm 2020 của Hoa Kỳ, nhưng ông vẫn là sự lựa chọn nhiệt tình của đảng mình. Ông vừa mới sống sót sau một cuộc mưu sát; nắm đấm giơ lên và lời kêu gọi „chiến đấu, chiến đấu, chiến đấu“ của ông đã tạo nên sự tương phản rõ rệt với vị tổng thống đương nhiệm già nua, Joe Biden, người mà thành tích tranh luận vào tháng trước khiến ông trở thành kẻ yếu thế rõ ràng.
Nhưng nỗi lo sợ của những người theo chủ thuyết tự do rằng, năm nay sẽ phản ánh tình trạng thắng thế trên toàn cầu của chủ thuyết dân túy phi tự do, cho đến nay, đã được chứng minh là sai. Mặc dù các ý thức hệ độc tài đã đạt được những thành tựu rõ ràng ở một số quốc gia, nền dân chủ ở nhiều nơi trên thế giới đã cho thấy khả năng phục hồi đáng ngạc nhiên và vẫn có thể chiếm ưu thế ở Hoa Kỳ. Niềm tin của họ vào xu hướng về tình trạng suy thoái dân chủ đã khiến nhiều người tin theo chủ thuyết tự do phải khoanh tay và tuyệt vọng tự hỏi là, liệu họ có thể làm bất cứ việc gì để đảo ngược tình hình không. Các câu trả lời cho vấn đề này rất đơn giản và nhàm chán: hãy cùng đồng bào, đi bầu, nếu bạn có xu hướng tích cực hơn, hãy nỗ lực huy động những người cùng chí hướng để giúp các chính trị gia dân chủ thắng cử. Nền dân chủ tự do là tất cả những gì xoay quanh việc tác động cá nhân và có rất ít bằng chứng cho thấy rằng sự tham gia chính trị truyền thống không còn hiệu quả nữa.
Năm bầu cử
Năm bầu cử được đặt tên là như vậy bởi vì số lượng người dân trên toàn thế giới đi bầu cao nhất mọi thời đại; gần 30 quốc gia đang tổ chức các cuộc bầu cử vừa mang tính quyết định vừa mang tính cạnh tranh. Năm bản lề này thực sự bắt đầu vào cuối năm 2023, quan trọng nhất là với cuộc bầu cử của Ba Lan vào ngày 15 tháng 10 mà nó đã phế truất đảng Luật pháp và Công lý (the populist Law and Justice party, PiS) theo chủ nghĩa dân túy và thay thế nó bằng liên minh các đảng tự do. Luật pháp và Công lý đã đi theo con đường do đảng cánh hữu Fidesz của Hungary khai phá, nhưng sự hợp tác chặt chẽ giữa Nền tảng Công dân của Ba Lan (Poland’s Civic Platform) và các đảng khác theo xu hướng trung và tả – mà các đảng viên đã làm việc cật lực để vượt qua những bất đồng trong quá khứ và tổ chức các cuộc mít tinh lớn để vận động bầu phiếu – việc này đã khiến cho PiS mất 41 ghế, đồng thời cũng mất đa số tại hạ viện của quốc hội Ba Lan, Sejm. Điều này thể hiện một sự thụt lùi nghiêm trọng đối với trào lưu dân túy ở châu Âu, khiến Hungary mất đi một đồng minh lớn trong Liên Âu. Quốc gia duy nhất khác ở Đông Âu chuyển theo xu hướng dân túy là Slovakia, khi Robert Fico tái nhậm chức thủ tướng vào tháng 10 và tuyên bố chấm dứt sự ủng hộ mạnh mẽ của đất nước mình đối với Ukraine. Zuzana Caputova, Tổng thống thân phương Tây của Slovakia, đã từ chối ra tranh cử nhiệm kỳ thứ hai và được kế nhiệm vào tháng 6 này bởi Peter Pellegrini, đồng minh của Fico, giống như Fico, ông có thiện cảm hơn với Nga. Mặc dù giới theo trào lưu dân túy đã đạt được thành quả, Slovakia vẫn là một quốc gia cực kỳ phân hoá. Vào tháng 5, một nhi can ám sát đã bắn Fico vì việc phản đối quân viện cho Ukraine của thủ tướng.
Vào tháng 11 năm 2023, Javier Milei đã đánh bại Sergio Massa trong cuộc bỏ phiếu vòng hai của tổng thống Argentina. Nhiều người ở Hoa Kỳ cho Milei là một loại như Trump của Argentina, đứng trước phong cách cá nhân của ông nhằm chống lại các thế lực chính trị nền tảng và ủng hộ cho cựu tổng thống Hoa Kỳ. Nhưng Milei đang cưỡi trên làn sóng phẫn nộ của người dân theo chủ thuyết Peron đang cầm quyền, những người đã đưa đất nước vào tình trạng trì trệ nghiêm trọng về kinh tế. Mặc dù nhiều người theo trào lưu dân túy ủng hộ cho một nhà nước mạnh có xu hướng thực thi các giá trị văn hóa bảo thủ, Milei là một người đích theo chủ thuyết tự do. Thành công ban đầu của chương trình ổn định về kinh tế đã giúp ông duy trì được sự ủng hộ của dân chúng mặc dù có cơ sở yếu kém trong Quốc hội Argentina. Mối nguy hiểm chính yếu mà Milei gây ra không phải là theo chiều hướng độc đoán mà là sẽ đi quá xa trong việc làm suy yếu nhà nước Argentina.
Đầu năm 2024 chứng kiến các kết quả hàm hỗn cho nền dân chủ. Vào tháng 1, Đảng Dân Tiến của Đài Loan đã đánh bại Quốc dân đảng thân Trung Quốc, và Phần Lan vẫn ở trong phe dân chủ vững chắc. Trong cả hai trường hợp, các đảng thắng cử đã hoạt động âm thầm nhưng mạnh mẽ để xây dựng đa số tại cơ quan lập pháp. Mặt khác, tháng sau, Nayib Bukele của El Salvador đã tái đắc cử tổng thống với số phiếu đáng kinh ngạc là 85 % – một phần thưởng cho việc làm suy giảm đáng kể tội phạm bằng cách sử dụng các biện pháp không thuộc tư pháp để giam giữ một phần lớn lãnh đạo băng đảng của đất nước. Khi tranh cử nhiệm kỳ thứ hai, Bukele đã phớt lờ lệnh cấm tái cử liên tiếp theo hiến pháp của Salvador; ông có thể sẽ vẫn nắm quyền trong nhiều năm tới. Xu hướng nhằm ân thưởng cho những chính khách độc tài tiếp tục với việc bầu cho Prabowo Subianto làm tổng thống Indonesia. Các nhóm đấu tranh cho nhân quyền đã cáo buộc Prabowo, một cựu tư lệnh lực lượng đặc biệt trong việc vi phạm nhiều tội ác chiến tranh trong thời gian Indonesia chiếm đóng vùng Timor-Leste vào những năm 1980 và 1990; ông đã bị cấm du lịch Hoa Kỳ từ năm 2000 đến năm 2020, khi Bộ Ngoại giao của Trump cấp cho ông thị thực nhập cảnh. Nhưng chiến thắng của ông có thể không phản ánh bất cứ điều gì nhiều hơn là thanh danh to lớn của Joko Widodo, người tiền nhiệm mà Prabowo tuyên bố sẽ kế di sản.
Tại Bangladesh, đảng Liên đoàn Awami tham nhũng do Sheikh Hasina lãnh đạo đã nắm giữ quyền lực vào tháng 1 trong bối cảnh các cuộc biểu tình trên toàn quốc phản đối sự cai trị của bà. Tuy nhiên, thành công của bà chỉ tạm thời, vì các cuộc biểu tình mới sau cuộc bầu cử đã khiến cho Hasina phải rời khỏi đất nước vào đầu tháng 8. Liệu Bangladesh có thể giành lại được danh hiệu dân chủ không, vẫn là điều chưa chắc chắn, nhưng rõ ràng là rất nhiều người dân đã chán ngán với một nhà lãnh đạo đã nắm quyền trong 20 trong số 28 năm qua.
Các biện pháp dân tuý bị từ bỏ
Giữa năm đã diễn ra hai cuộc bầu cử quan trọng tại Nam Phi và Mexico, mà nó không phù hợp dễ dàng trong khuôn khổ của phe dân túy chống lại phe tự do. Tại Nam Phi, Đại hội Dân tộc Phi (the African National Congress, ANC) đảng đã thống trị nền chính trị của đất nước kể từ khi chuyển sang nền dân chủ vào năm 1994, đã mất 71 ghế và đa số tại Quốc hội. Sự trỗi dậy của một đảng mới, uMkhonto weSizwe (MK), có liên hệ với cựu tổng thống tham nhũng Jacob Zuma, là điều đáng lo ngại, nhưng sau cuộc bầu cử, ANC đã liên minh không phải với MK mà với Liên minh Dân chủ (Democratic Alliance, DA), một đảng có xu hướng đại diện cho cử tri da trắng và được gọi là da màu, hoặc lai chủng. DA giành được ba ghế trong quốc hội, và đảng Chiến sĩ Tự do Kinh tế (Economic Freedom Fighters party) theo cánh tả cấp tiến đã mất năm ghế. Bất chấp tất cả các vụ bê bối tham nhũng và suy thoái kinh tế mà Nam Phi đã trải qua trong thập niên qua, cuộc bầu cử năm 2024 theo một số cách là đáng an tâm. Các cử tri cho rằng ANC phải chịu trách nhiệm về sự lãnh đạo đất nước đầy tham nhũng và không hoàn toàn thật lòng chuyển sang các khắc phục về dân túy.
Mexico cũng chứng minh tương tự về sức mạnh của nền văn hóa dân chủ. Giới phân tích theo chủ thuyết tự do đã mô tả tổng thống đương nhiệm của đất nước, Andrés Manuel López Obrador, như là một người theo chủ thuyết dân túy ở châu Mỹ La tinh, nhưng ông lại được lòng dân trong bối cảnh của một chế độ tham nhũng và kém hiệu quả. Trong các bài phát biểu hàng ngày, ông chỉ trích chế độ đầu sỏ tham nhũng đã cai trị Mexico trong nhiều thập niên. Ông đã giảm bớt mức độ của cuộc chiến chống giới buôn ma túy, việc này đã mang lại sự giảm thiểu tạm thời về bạo lực trong khi không giải quyết được vấn đề cơ bản sẽ gây tác hại lan tràn cho Mexico trong nhiều năm tới. Và ông đã khởi xướng một số chính sách có lợi cho người nghèo trong khi vẫn duy trì phần lớn kỷ luật ngân sách. Là tổng thống kiên quyết theo cánh tả đầu tiên của đất nước kể từ Cách mạng Mexico năm 1920, ông đã trở nên cực kỳ nổi tiếng và người kế nhiệm ông, Claudia Sheinbaum, đã giành chiến thắng trong cuộc bầu cử tổng thống vào tháng 6 với hơn 30 điểm so với đối thủ bảo thủ của bà. Đảng của Sheinbaum, Morena, cũng giành được đa số tuyệt đối tại Quốc hội Mexico, mang lại cho đảng này quyền thay đổi hiến pháp sau khi bà nhậm chức. López Obrador đã thể hiện nhiều khuynh hướng phi tự do trong nhiệm kỳ tổng thống của mình, và món quà chia tay của ông dành cho đất nước sẽ là cái gọi là cải cách hệ thống tư pháp của Mexico, trên thực tế, nó sẽ làm suy yếu nghiêm trọng tinh thần độc lập của thể chế này. Nhưng điều không rõ là Sheinbaum sẽ sử dụng quyền lực đáng kể của mình như thế nào khi nhậm chức. Bà dường như không thừa hưởng bất kỳ sự nhiệt tình nào của López Obrador. Trừ khi không có bất kỳ điều bất ngờ nào, bà được coi là một chính trị gia cánh tả của châu Mỹ La tinh hơn là một người của cánh tả theo chủ thuyết dân túy.
Một cuộc bầu cử quan trọng khác là ở Ấn Độ, nơi cuộc bỏ phiếu diễn ra theo từng giai đoạn từ giữa tháng 4 đến đầu tháng 6. Thủ tướng Modi – một sáng lập viên câu lạc bộ của phong trào dân tộc nặng màu dân tuý, ông là người đã làm suy yếu các phương tiện truyền thông, tòa án và quyền tự do dân sự của đất nước – được kỳ vọng là sẽ làm gia tăng đa số của Đảng Bharatiya Janata (Bharatiya Janata Party) theo chủ nghĩa dân tộc Hindu tại hạ viện Ấn Độ, Lok Sabha. Thay vào đó, BJP đã mất đa số và buộc phải liên minh với các đảng khác. Việc mất ghế này rất nghiêm trọng ở vùng trung tâm phía bắc Ấn Độ trước đây, nơi họ mất 49 ghế, trong đó có 29 ghế ở tiểu bang nghèo Uttar Pradesh.
Ít có ảnh hưởng trong toàn cầu hơn nhưng vẫn quan trọng là cuộc bầu cử ở Mông Cổ vào cuối tháng 6. Nằm giữa Nga và Trung Quốc, quốc gia này là nước duy nhất ở trung tâm Âu Á để thực hiện và duy trì nền dân chủ sau khi thoát khỏi quỹ đạo của Moscow sau sự sụp đổ của Liên Xô năm 1991. Nhưng Đảng Nhân dân Mông Cổ đang cầm quyền, người kế nhiệm Đảng Cộng sản thời Liên Xô, đã chuyển sang hướng ngày càng độc tài và thân Nga trong khoảng thời gian từ năm 2022 đến năm 2024. Tuy nhiên, cuộc bầu cử đã chứng kiến Đảng Dân chủ đối lập tăng gấp đôi số ghế khi cử tri từ chối một hệ thống tràn ngập tham nhũng. Kết quả này không được đưa tin ở phương Tây, nhưng nó chứng minh sức mạnh mà cử tri bình thường có thể sử dụng để bảo vệ nền dân chủ.
Các sự thay đổi đang gây bất ổn
Các cuộc bầu cử Nghị viện châu Âu đã diễn ra vào đầu tháng 6. Các đảng theo chủ nghĩa dân túy như Đảng Tự do ở Áo, Đảng Đại hội toàn quốc (National Rally, RN) của Marine Le Pen ở Pháp, Đảng Sự thay thế cho nước Đức (the Alternative for Deutschland, AfD), Đảng Tự do ở Hà Lan và Đảng Huynh đệ ở Ý của Giorgia Meloni đều đạt được thành quả. Trong khối 27 thành viên, những người thua cuộc lớn nhất là Đảng Xã hội và Đảng Xanh. Sự thay đổi này đang gây bất ổn nhưng không đến mức động đất như một số người đã dự đoán. Các đảng trung dung và trung hữu như Liên minh Dân chủ Cơ đốc giáo của Đức và Nền tảng Công dân của Ba Lan vẫn giữ được hoặc thậm chí tăng được số phiếu bầu. Đảng Luật pháp và Công lý của Ba Lan đã mất ghế, cũng như Fidesz ở Hungary, nơi một đảng viên đối lập, Peter Magyar, sau vụ bê bối tham nhũng trong Fidesz, đã làm mất phiếu bầu bằng cách thành lập đảng riêng của mình.
Hai kết quả đáng lo ngại nhất của cuộc bầu cử Nghị viện châu Âu diễn ra ở Pháp và Ý. Đảng RN của Le Pen đã áp đảo liên minh trung dung của Tổng thống Pháp Emmanuel Macron, giành được số phiếu bầu nhiều hơn gấp đôi. Điều này khiến Macron phải tuyên bố bầu cử toàn quốc bất ngờ vào cuối tháng 6. RN giành được 37 ghế, và liên minh cánh tả, Mặt trận Bình dân Mới, giành thêm 32 ghế; trong lúc này, có vẻ như người cầm cờ trẻ tuổi của RN, Jordan Bardella, đang tiến tới việc nhậm chức thủ tướng. Nhưng trong vòng bỏ phiếu thứ hai vào đầu tháng 7, các đảng trung dung và cánh tả đã rút các ứng cử viên yếu hơn của họ, và RN một lần nữa bị loại ra khỏi quyền lực. Điều này chỉ xảy ra vì các đảng cánh tả đã hợp tác để tinh giản các ứng cử viên của họ – công việc chính trị nhàm chán nhưng cần thiết mà các liên minh trước đây đã không làm được.
Ở Ý, tình hình ít hứa hẹn hơn. Trong cuộc bầu cử Nghị viện Châu Âu, đảng Huynh đệ dân túy của Meloni đã tăng đáng kể tỷ lệ phiếu bầu và liên minh cánh hữu của bà nắm giữ đa số phiếu bầu thoải mái trong quốc hội Ý. Meloni, người trở thành thủ tướng vào cuối năm 2022, thoạt đầu tự mô tả mình là một người theo chủ nghĩa trung dung. Vào đầu nhiệm kỳ của mình, bà đã cắt đứt quan hệ với những người theo chủ nghĩa dân túy thân Nga như Orban và Fico bằng cách bày tỏ sự ủng hộ mạnh mẽ đối với Ukraine, và nhiều nhà bình luận suy đoán rằng bà sẽ ủng hộ cho Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen trong nỗ lực giành nhiệm kỳ thứ hai. Nhưng sau cuộc bỏ phiếu của quốc hội Liên Âu, bà đã chuyển sang cánh hữu, và đảng của bà chỉ bỏ phiếu ủng hộ có điều kiện cho Ukraine và phản đối việc tái đắc cử của von der Leyen.
Một quốc gia lớn ở châu Âu tổ chức bầu cử mà không có mối đe dọa rằng một đảng dân túy đang nổi lên sẽ giành quyền là Vương quốc Anh, nơi mà vào đầu tháng 7, Đảng Lao động đã giành được chiến thắng quyết định trước Đảng Bảo thủ. Đảng Bảo thủ đã nắm quyền trong 14 năm dưới thời năm thủ tướng và đã đưa đất nước vào tình trạng trì trệ kinh tế kéo dài bằng cách, trong số những việc khác, là ủng hộ Brexit. Khi Đảng Lao động thay thế nhà lãnh đạo cực tả của mình, Jeremy Corbyn, bằng Keir Starmer ôn hòa hơn, cử tri đã phản ứng tích cực. Những kẻ kích động theo chủ nghĩa dân túy như Nigel Farage vẫn còn ở đó; đảng Cải cách Vương quốc Anh theo cánh hữu của ông đã giành được 14 phần trăm số phiếu, nhiều hơn đảng Dân chủ Tự do, đảng giành được 12 phần trăm. Nhưng hệ thống bầu cử theo phương thức đa số vòng đầu tiên của Anh đã khiến ông không thể nắm quyền.
Tinh thần chống đối dân chủ
Vẫn còn một số cuộc bầu cử quan trọng sắp diễn ra: ở Moldova, nơi mà Tổng thống theo chủ thuyết tự do Maia Sandu có khả năng tái đắc cử, và ở Georgia, nơi mà đảng Giấc mơ Gruzia thân Nga có nhiều cơ hội giữ được quyền lực. Nhưng cho đến nay, cuộc bầu cử quan trọng nhất diễn ra vào ngày 5 tháng 11 tại Hoa Kỳ giữa Trump và ứng cử viên đảng Dân chủ, Phó Tổng thống Kamala Harris. Vào thời điểm diễn ra Đại hội toàn quốc của đảng Cộng hòa vào giữa tháng 7, chiến thắng của Trump trước một Biden già nua có vẻ khả thi, nhưng với quyết định rút lui của Biden, đảng Dân chủ đột nhiên tràn đầy năng lượng. Nhiều cuộc thăm dò, cả trên toàn quốc và ở nhiều tiểu bang dao động quan trọng, hiện nay cho thấy Harris đang dẫn trước đối thủ.
Kết quả của cuộc bầu cử Hoa Kỳ sẽ có tác động to lớn đến cả các thể chế của Hoa Kỳ và thế giới. Trump đã bày tỏ sự ngưỡng mộ sâu xa đối với các nhà lãnh đạo độc tài như Vladimir Putin của Nga và Tập Cận Bình của Trung Quốc, và trong nước, ông đã hứa sẽ làm suy yếu việc kiểm soát cơ quan hành pháp. Ông gần như chắc chắn sẽ chấm dứt sự hỗ trợ của Hoa Kỳ cho Ukraine và đã bày tỏ sự hoài nghi lớn lao về giá trị của các liên minh như khối NATO. Ông đã tuyên thệ chấm dứt mối quan hệ thương mại với Trung Quốc và áp dụng mức thuế quan mười phần trăm trên toàn diện đối với tất cả các hàng hóa do nước ngoài sản xuất. Đảng Cộng hòa đã kiên quyết từ bỏ các chính sách tự do của thời Ronald Reagan và cam kết sử dụng quyền lực nhà nước để phục vụ cho các mục đích bảo thủ.
Nhưng cho đến nay, năm bầu cử không phải là một năm khủng khiếp đối với nền dân chủ trên trên toàn thế giới. Các đảng phái và nhà lãnh đạo theo chủ thuyết dân túy và độc tài đã đạt được thành tựu ở một số quốc gia, nhưng họ đã thua ở những quốc gia khác. Người dân cũng đã bày tỏ sự phản đối của họ đối với chế độ cai trị độc đoán theo những cách khác. Vào tháng 7, người dân Venezuela đã bỏ phiếu một cách áp đảo để ủng hộ cho ứng cử viên đối lập Edmundo González, khiến cho chế độ của Nicolás Maduro phải thực hiện hành vi gian lận lớn khi tuyên bố ông là người thắng cử. Chế độ của Maduro chỉ có thể tồn tại bằng cách công khai trở nên độc tài và từ bỏ mọi mảnh vụn của tính hợp pháp dân chủ. Và tại Myanmar, nơi chính quyền quân sự đã bãi bỏ các cuộc bầu cử sau cuộc đảo chính năm 2021, một cuộc nổi dậy có vũ trang liên minh với phe đối lập dân chủ của chính quyền quân sự với một số lực lượng dân quân sắc tộc đang đạt được những bước tiến đáng kể về lãnh thổ.
Các cuộc bầu cử tự nó không đảm bảo các chính sách hay kết quả tốt. NHững gì chúng mang lại cơ hội để buộc các nhà lãnh đạo phải chịu trách nhiệm về những thất bại trong chính sách và khen thưởng họ vì những thành công được nhận thấy. Các cuộc bầu cử trở nên nguy hiểm khi chúng nâng cao vị thế của những nhà lãnh đạo không chỉ tìm cách áp đặt các chính sách đáng nghi ngờ mà còn hy vọng làm suy yếu hoặc phá hoại các thể chế tự do và dân chủ cơ bản. Về mặt này, Hoa Kỳ đã trở thành một trường hợp ngoại lệ. Không có nền dân chủ nào ở châu Âu hay châu Á mới nổi lên một nhà lãnh đạo nào trắng trợn từ chối chấp nhận kết quả của một cuộc bầu cử hoặc kích động bạo lực của người dân để tránh phải từ chức. Việc nhiều cử tri Cộng hòa sẵn sàng bình thường hóa các biến cố ngày 6 tháng 1 năm 2021 là triệu chứng của việc các chuẩn mực dân chủ đang suy yếu trong nền dân chủ đứng hàng đầu thế giới – một tín hiệu sẽ được những người cùng chí hướng theo dân túy nhận ra (chẳng hạn như những người ủng hộ cựu Tổng thống Brazil Jair Bolsonaro, những người bắt chước những kẻ bạo loạn ngày 6 tháng 1 khi họ xông vào Quốc hội của họ vào năm 2023) nếu Trump trở lại Nhà Trắng vào tháng 11.
Bài học rút ra từ năm bầu cử cho đến nay là sự trỗi dậy của các chính trị gia theo trào lưu dân túy và độc tài không phải là điều tất yếu. Sự thoái trào của nền dân chủ có thể và đã bị phản đối ở nhiều quốc gia tổ chức bầu cử. Nhưng các chuẩn mực dân chủ không thể được bảo đảm bằng bạo lực, biện pháp khắc phục của tòa án (ví dụ, sử dụng Tu chính án thứ 14 để loại Trump), sự trỗi dậy của một nhà lãnh đạo mới có sức lôi cuốn hoặc bất kỳ giải pháp nhanh chóng nào khác. Điều vẫn hiệu quả là công việc ổn định, thường nhàm chán của nền chính trị dân chủ: đưa ra lập luận, thuyết phục và huy động cử tri, điều chỉnh chính sách, xây dựng liên minh và nếu cần thiết, đưa ra những thỏa hiệp khi điều tốt nhất nhường chỗ cho điều có thể. Ngay cả trong thời điểm dân chủ toàn cầu đang nản lòng, công dân vẫn có thể hành động để hướng tới tương lai tốt đẹp hơn.
***
Francis Fukuyama là Nghiên cứu viên cao cấp tại Trung tâm Dân chủ, Phát triển và Pháp quyền của Đại học Stanford và là Giám đốc Chương trình Thạc sĩ về Chính sách Quốc tế Ford Dorsey của Stanford.
