James Crabtree & Rudra Chaudhuri
Đỗ Kim Thêm dịch
Lời người dịch: Tuần vừa qua, Thủ tướng Modi đã long trọng tiếp đón Tổng thống Nga trong chuyến công du ngắn ngủi 27 giờ tại Ấn Độ. Hai chủ đề chính của cuộc gặp gỡ là năng lượng và quốc phòng. Trong khi Modi thể hiện truyền thống không liên kết về đối ngoại, Putin cam kết sẽ tiếp tục cung cấp dầu cho Ấn Độ. Ngoài ra, đôi bên đã thỏa thuận về các hiệp ước thương mại, nâng mức trao đổi chung giữa hai nước từ gần 70 tỷ đô la hiện nay lên khoảng 100 tỷ đô la vào năm 2030, nhưng nhìn chung Ấn Độ chịu nhiều bất lợi hơn. Dữ liệu cho thấy Nga chỉ mua khoảng 5 tỷ đô la hàng hóa „Made in India“.
Hiện nay, Ấn Độ đã trở thành một trong những khách hàng quan trọng nhất của Nga, vượt qua cả Trung Quốc. Từ năm 2024, Ấn Độ nhập khẩu hơn 2 triệu thùng dầu của Nga mỗi ngày, chiếm hơn 1/3 tổng kim ngạch nhập khẩu năng lượng của Ấn Độ. Lo ngại lớn nhất của Nga là lượng xuất khẩu sang châu Âu giảm gần 80% sau khi Nga khởi động cuộc chiến Ukraine.
Hai lý do giải thích cho mối quan tâm hàng đầu này là, một mặt, Nga cung cấp dầu cho Ấn Độ với giá thấp hơn nhiều so với thị trường, ước tính khoảng 12%. Mặt khác, Ấn Độ lọc dầu thô của Nga để xuất khẩu sang châu Âu và Nhật Bản; ngành công nghiệp lọc dầu của Ấn Độ đã tăng mạnh từ năm 2023.
Vấn đề quốc phòng cũng được hai bên đề cập. Matxcơva thông báo rằng một loạt các hợp đồng vũ khí và thiết bị quân sự hạng nặng được thảo luận, nhưng việc cung cấp tên lửa đất đối không tầm xa S-400 hay chiến đấu cơ Su-57 thế hệ mới nhất cho New Delhi chưa được quyết định. Theo một nghiên cứu của Viện Nghiên cứu Hòa bình Quốc tế Stockholm (SIPRI), cho đến năm 2017, 70% đơn đặt hàng của Ấn Độ đều dành cho Nga. Sau khi Matxcơva chiếm bán đảo Crimea của Ukraine, New Delhi bắt đầu chuyển hướng mua hàng của Mỹ, Israel và Pháp.
Ấn Độ không thể cắt đứt các thương vụ với Nga, mà còn muốn tiếp tục hưởng lợi, quan trọng nhất là công tác bảo trì thiết bị. Tuy nhiên, cuối tháng 8/2025, Tổng thống Donald Trump áp đặt mức thuế bổ sung 50% lên toàn bộ hàng hóa Ấn Độ nhập khẩu vào Hoa Kỳ làm cho mối quan hệ giữa New Delhi và Washington trở nên căng thẳng, Áp lực này bắt đầu có hiệu ứng đáng kể. Theo hải quan Ấn Độ, từ đầu tháng 9 đến ngày 21/11/2025, tổng kim ngạch nhập khẩu dầu Nga của Ấn Độ giảm 30%. Tình hình còn nhiều biến chuyển khó lường sau biến cố Venezuela, xung đột Grönland và Iran.
***
Trong thập niên qua, Ấn Độ đã xích lại gần hơn với Hoa Kỳ, tạm thời liên kết với Washington khi nước này tiếp tục tránh các liên minh chính thức. Cách tiếp cận này đã được đền đáp, đảm bảo đầu tư, hợp tác quốc phòng và trao đổi công nghệ của Mỹ, cũng như cảm giác rằng tình hữu nghị giữa hai nền dân chủ lớn nhất thế giới sẽ chỉ phát triển. Các nhà hoạch định chính sách Ấn Độ hầu như không gặp rắc rối khi Donald Trump trở lại Nhà Trắng trong năm nay. Họ cho rằng Washington coi trọng quan hệ đối tác và mối quan hệ sẽ chỉ phát triển mạnh mẽ hơn, đặc biệt là vì phản ứng hóa học rõ ràng giữa Trump và Thủ tướng Ấn Độ Narendra Modi trong nhiệm kỳ đầu tiên của tổng thống.
Nhưng hiện nay, Ấn Độ phải đánh giá lại canh bạc của Mỹ. Kể từ mùa hè, Trump đã thay đổi chính sách của các chính quyền Mỹ gần đây và tìm cách gây áp lực lên Ấn Độ. Ông đã tăng thuế lên 50% đối với Ấn Độ vào tháng 8, bề ngoài là một hình phạt cho việc mua dầu Nga đang diễn ra. Và ông đã đồng ý một loạt các thỏa thuận với nước láng giềng và đối thủ của Ấn Độ, Pakistan, khiến các quan chức Ấn Độ khó chịu. Để đáp lại rõ ràng, Modi đã tham dự hội nghị thượng đỉnh của Tổ chức Hợp tác Thượng Hải ở Thiên Tân vào tháng 9 năm 2025, nơi ông gặp Tổng thống Nga Vladimir Putin và nhà lãnh đạo Trung Quốc Tập Cận Bình; sự hiện diện của ông khiến Ấn Độ có vẻ như đang liên kết với các đối thủ cạnh tranh của Mỹ. Ông Putin sẽ đến thăm New Delhi trong tuần này, nơi cuộc gặp của ông với ông Modi có nguy cơ gây ấn tượng tương tự.
Tuy nhiên, tín hiệu này không tương đương với việc Ấn Độ từ bỏ chiến lược chính sách đối ngoại gần đây của mình để chuyển sang một cách tiếp cận hoàn toàn khác, như một vài quan sát viên cho biết. Thay vào đó, con đường mà Ấn Độ dường như đang đi – và thực sự nên đi – là một hình thức mà cơ quan chính sách đối ngoại của họ thường gọi là „đa liên kết“, một định hướng được phác hoạ để xây dựng mối quan hệ mạnh mẽ hơn với nhiều quốc gia, ngay cả khi các quốc gia đó có lợi ích mâu thuẫn.
Bất chấp xích mích của năm nay, Mỹ sẽ vẫn là đối tác quan trọng nhất của Ấn Độ, mặc dù là một đối tác thất thường hơn và đôi khi rắc rối. Ấn Độ cũng sẽ tiếp tục vun đắp mối quan hệ với các cường quốc tầm trung có năng lực kinh tế và công nghệ, bao gồm Australia, Nhật Bản, Singapore và các quốc gia vùng Vịnh. Nhưng nơi mà chính sách đối ngoại của Ấn Độ có thể đạt được nhiều lợi ích nhất là ở châu Âu. Mặc dù không phải là một sự thay thế tương tự cho Mỹ, châu Âu là một đối tác đáng tin cậy với năng lực công nghệ mạnh mẽ, chia sẻ mối quan tâm về sự cưỡng ép của Trung Quốc và một chính sách đối ngoại ổn định hơn so với những gì hiện đang thấy ở Washington. Bằng cách theo đuổi một sự đa liên kết mới theo cách này, New Delhi có thể cố gắng phòng ngừa cả sự không thể đoán trước của Mỹ và sự xâm lược của Trung Quốc trong khi vẫn duy trì quyền tự chủ chiến lược từ lâu đã là trung tâm của học thuyết chính sách đối ngoại của họ.
Làm thế nào để được đa liên kết
Phản ứng nổi bật nhất của Ấn Độ đối với áp lực của Mỹ là vào mùa hè khi ông Modi đến thăm Trung Quốc. Hình ảnh của Thủ tướng Ấn Độ cùng với Tập Cận Bình và Putin rất mạnh mẽ, đặc biệt là báo hiệu mong muốn điều chỉnh lại quan hệ với Trung Quốc. Một số nhà quan sát phương Tây cũng coi quyết định của ông Modi hồi tháng 8 mời ông Putin đến New Delhi vào tháng 12 là bằng chứng cho thấy Ấn Độ xoay trục lớn hơn đối với các đối thủ của Mỹ. Nhưng điều đó đã hiểu sai ý định của Ấn Độ. Với mối quan hệ với Washington xấu đi, thay vào đó, New Delhi đang tìm cách lộn xộn, chứ không phải từ bỏ tính toán chiến lược cơ bản đã khiến họ quay sang Mỹ ngay từ đầu. Được chuẩn bị trước nhiều tháng, chuyến thăm của ông Modi đến Trung Quốc không phải là một phản ứng đối với thuế quan của ông Trump mà là một nỗ lực để hàn gắn mối quan hệ bị tổn thương với Bắc Kinh sau một năm tương đối ổn định dọc theo biên giới tranh chấp của Ấn Độ với Trung Quốc. Điều Ấn Độ muốn là cẩn thận xây dựng lại các mối quan hệ bị tổn hại nặng nề, chứ không phải khởi động một kỷ nguyên mới của liên kết Trung-Ấn; Ông Modi thẳng thừng từ chối tham dự cuộc diễu hành quân sự mà ông Tập Cận Bình mời nhà lãnh đạo Triều Tiên Kim Jong Un tham dự. Với Trung Quốc, Ấn Độ về bản chất đang làm ít hơn những gì nhiều nước khác đã làm khi Trump trở lại Nhà Trắng: quản lý sự khác biệt và tránh khủng hoảng với Trung Quốc trong khi tìm cách ổn định quan hệ với Mỹ.
Ý nghĩa của chuyến thăm New Delhi của ông Putin trong tuần này cũng không nên được phóng đại. Chắc chắn, Moscow vẫn là một đối tác quan trọng. Ấn Độ vẫn phụ thuộc vào Nga về vũ khí và thiết bị quân sự, và điều đó sẽ vẫn như vậy trong một thời gian. Ấn Độ cũng không vội vàng đẩy Nga ra xa vì lo ngại về sự liên kết ngày càng chặt chẽ hơn của Moscow với Bắc Kinh. Nhưng giới hạn của mối quan hệ đối tác này là có thật. Việc Ấn Độ mua tàu ngầm Đức vào tháng 8 phản ánh chiến lược đa dạng hóa mua sắm của nước này. Trung Quốc đã giảm dần sự phụ thuộc vào phần cứng quốc phòng của Nga hàng năm trong 15 năm qua. Nga cung cấp cho Ấn Độ rất ít về vốn đầu tư hoặc công nghệ tiên tiến, hai lĩnh vực rất quan trọng đối với tham vọng phát triển dài hạn của đất nước. Các nhà lãnh đạo ở New Delhi đánh giá cao lịch sử lâu dài đằng sau mối quan hệ với Moscow nhưng nhận ra rằng không có nhiều chỗ để phát triển trong mối quan hệ này. Nói tóm lại, họ biết rằng tương lai của Ấn Độ nằm ở nơi khác.
Theo quan điểm của Ấn Độ, tương lai đó sẽ luôn là đa liên kết, một định hướng phản ánh sự hiểu biết đúng đắn về bối cảnh chiến lược của đất nước. Trung Quốc vẫn là thách thức chính của Ấn Độ. Nga là một tài sản đang giảm dần. Và Ấn Độ cần đầu tư kinh tế và công nghệ tiên tiến để tăng tốc tăng trưởng và tăng cường khả năng quân sự để tự vệ tốt hơn trong một mối quan hệ láng giềng khó khăn. Sự nghiêng về phía Hoa Kỳ trong thế kỷ XXI bắt nguồn từ những thực tế này, cũng như mối quan hệ ngày càng sâu sắc của Ấn Độ với Úc, Nhật Bản và Hàn Quốc, cũng như một số quốc gia ở Trung Đông và châu Âu. Chiến dịch gây áp lực gần đây của Trump không xóa bỏ những mệnh lệnh cơ bản này. Thật vậy, tình thế tiến thoái lưỡng nan của Ấn Độ rất giống với nhiều đối tác và đồng minh khác của Mỹ trong thời đại Trump – cụ thể là làm thế nào để thay thế những gì Mỹ hiện ít có khả năng cung cấp. New Delhi phải tìm kiếm các nguồn công nghệ thay thế, hợp tác quốc phòng và đối tác kinh tế, đồng thời quản lý các mối quan hệ phức tạp với Bắc Kinh và Moscow.
Quỹ đạo mối quan hệ của Ấn Độ với Trung Quốc và Nga phải rõ ràng. Tất nhiên, một số sự tan băng hơn nữa giữa New Delhi và Bắc Kinh là có thể xảy ra, nhưng nó sẽ bị hạn chế nghiêm trọng bởi thực tế cấu trúc cơ bản của sự cạnh tranh trong khu vực của họ. Ví dụ, Ấn Độ có thể cân nhắc việc loại bỏ một số biện pháp kiểm soát đối với việc Trung Quốc tiếp cận thị trường nội địa được đưa ra sau các cuộc đụng độ biên giới vào năm 2020. Họ cũng có thể dỡ bỏ lệnh cấm đối với ứng dụng truyền thông xã hội TikTok của Trung Quốc như một cử chỉ thiện chí. Tuy nhiên, những rủi ro mà Trung Quốc đặt ra cho Ấn Độ vẫn còn quá thực tế, bao gồm tranh chấp biên giới chưa được giải quyết và vũ khí hóa một số chuỗi cung ứng phần lớn do Trung Quốc kiểm soát. Ấn Độ sẽ cố gắng theo đuổi một mối quan hệ ổn định với Trung Quốc, không có bất kỳ ảo tưởng nào về quan hệ đối tác sâu sắc. Ấn Độ cũng muốn duy trì mối quan hệ vững chắc với Nga, phần lớn là để duy trì khả năng tiếp cận các phụ tùng thay thế cho các thiết bị quân sự có nguồn gốc từ Nga của quân đội Ấn Độ và để ngăn chặn Nga trở nên bị cô lập đến mức trở thành một quốc gia chư hầu gần như của Trung Quốc.
Câu hỏi làm thế nào để xử lý với Washington phức tạp hơn. Trong các kịch bản có khả năng xảy ra, Mỹ sẽ vẫn là đối tác quan trọng nhất của Ấn Độ về công nghệ và đầu tư, bất kể sự gián đoạn trong quan hệ hiện tại. Hai nước cũng vẫn đang hợp tác trong các lĩnh vực quan trọng: Văn phòng Công nghệ Quan trọng và Mới nổi của Hoa Kỳ mới được thành lập đang làm việc với các đối tác Ấn Độ để hợp lý hóa quan hệ đối tác cơ sở hạ tầng AI. Thung lũng Silicon có mối quan tâm nghiêm túc đến Ấn Độ. Washington đã cung cấp cho New Delhi một danh sách các vấn đề pháp lý cần giải quyết để giúp các doanh nghiệp công nghệ Mỹ đầu tư vào các trung tâm dữ liệu ở Ấn Độ. Dario Amodei, Giám đốc điều hành của Anthropic, đã đến thăm New Delhi và Bengaluru vào tháng 10 với hy vọng mở một văn phòng tại Ấn Độ. Và tất cả các doanh nghiệp công nghệ lớn của Mỹ sẽ có đại diện vào tháng Hai tại một hội nghị thượng đỉnh AI lớn ở Ấn Độ, do Modi tổ chức.
Về phần Ấn Độ, các doanh nghiệp dược phẩm của họ vẫn đang tìm cách đầu tư vào Mỹ bất chấp các mối đe dọa thuế quan khi họ tìm cách giảm bớt sự phụ thuộc vào các nhà cung cấp Trung Quốc. Các công ty Ấn Độ đã bắt đầu giảm nhập khẩu dầu từ Nga sau các lệnh trừng phạt của Mỹ đối với hai doanh nghiệp lớn của Nga vào cuối tháng Mười. Giữa những xích mích của họ, Trump đã chúc Modi tốt đẹp vào ngày sinh nhật của ông vào tháng Chín. Tổng thống Mỹ cũng tiếp tục gọi ông Modi là một „người đàn ông vĩ đại“, người „cứng rắn như địa ngục“. Phần đầu tiên của thỏa thuận thương mại giữa Ấn Độ và Hoa Kỳ, đã được đàm phán trong vài tháng, có thể được hoàn thành vào cuối năm nay hoặc đầu năm sau.
Mặc dù vậy, Ấn Độ sẽ nhìn Mỹ một cách thận trọng sau sự hỗn loạn năm nay. New Delhi hiện nay đang lo lắng về mức độ tin cậy của Mỹ – và điều đó có thể hiểu được. Họ cũng gặp rắc rối bởi sự gần gũi mới đây của chính quyền Trump với Pakistan, mà Washington coi là một đối tác ngày càng hữu ích; Ví dụ, Pakistan có thể gửi lực lượng gìn giữ hòa bình đến Gaza và giúp tạo điều kiện thuận lợi cho các thỏa thuận khoáng sản quan trọng ở Trung Á. Ông Trump đã nồng nhiệt nói về các nhà lãnh đạo quân sự và dân sự của Pakistan và chào đón họ đến Nhà Trắng nhiều lần trong năm nay. Không có động thái nào trong số này giúp ích cho mối quan hệ Mỹ-Ấn Độ.
Tiếng gọi của châu Âu
Trong bối cảnh này, việc xoay trục sang châu Âu là hợp lý. Trong nhiều thập niên, mối quan hệ giữa Ấn Độ và châu Âu đã hoạt động kém dười mức tiềm năng của nó, đặc biệt là khi được đo lường dựa trên những tiến bộ mà Ấn Độ đã đạt được trong việc tiến gần hơn đến Mỹ. Châu Âu là một trong những đối tác thương mại lớn nhất của Ấn Độ. Quy mô tuyệt đối của nền kinh tế Ấn Độ và tầng lớp người tiêu dùng ngày càng tăng làm thu hút đối với các nước châu Âu. Sự cần thiết phải làm nhiều hơn với Ấn Độ đã khiến Hội đồng Liên minh châu Âu thông qua „chương trình nghị sự chiến lược mới giữa EU và Ấn Độ“ vào tháng Mười, nhấn mạnh tham vọng thiết lập mối quan hệ đầu tư và công nghệ mạnh mẽ hơn. Cả Ấn Độ và EU vẫn cam kết hành động vì khí hậu, ngay cả khi họ có sự khác biệt về mục tiêu phát thải. Ấn Độ đã duy trì mối quan hệ chặt chẽ với Pháp, Ý và Vương quốc Anh, nhưng cho đến gần đây họ chỉ hạn chế tham gia với nhiều quốc gia châu Âu quan trọng khác, chẳng hạn như Đức, và với Liên minh châu Âu rộng hơn.
Nhưng điều đó đang thay đổi. Các chuyến thăm cấp cao đến châu Âu của ông Modi và Bộ trưởng Ngoại giao Subrahmanyam Jaishankar đã thành lập Hội đồng Thương mại và Công nghệ EU-Ấn Độ được thiết kế để đưa hai bên xích lại gần nhau hơn. Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen đã đến New Delhi trong năm nay cùng với toàn bộ các ủy viên châu Âu, một động thái bất thường được thiết kế để thúc đẩy hợp tác trên nhiều lĩnh vực. Lập trường của Ấn Độ về cuộc chiến ở Ukraine – họ từ chối lên án Nga và tiếp tục mua dầu của Nga – đã mất đi những người bạn ở châu Âu. Nhưng sự thức tỉnh chiến lược của châu Âu kể từ năm 2022 và việc xây dựng quân sự đáng kể sau cuộc xâm lược toàn diện của Nga vào Ukraine đã khiến cho họ trở thành một đối tác đáng tin cậy hơn trong mắt Ấn Độ. Giờ đây, họ cũng có tiềm năng trở thành một đối tác an ninh đáng tin cậy hơn, cả về mặt bán vũ khí và trong các lĩnh vực mới nổi như không gian và an ninh mạng.
Các quan chức Ấn Độ và châu Âu cũng lo ngại về Trung Quốc. Châu Âu coi các hoạt động thương mại của Trung Quốc, bao gồm trợ cấp khổng lồ của nhà nước, chuyển giao công nghệ cưỡng bức và sản xuất dư thừa, là những mối đe dọa hiện hữu đối với cơ sở công nghiệp của họ. Ấn Độ lo lắng không chỉ về các tranh chấp biên giới chưa được giải quyết và cạnh tranh chiến lược ở Nam Á mà còn về sự phụ thuộc kinh tế nguy hiểm vào Trung Quốc trong sản xuất, khoáng sản đất hiếm, công nghệ xanh và các lĩnh vực khác – những lĩnh vực đáng quan tâm nhất ở Brussels. Hợp tác công nghệ, đặc biệt là trong trí tuệ nhân tạo, đại diện cho một cơ hội lớn khác.
Châu Âu có thể cung cấp kiến thức chuyên môn trong các lĩnh vực thích hợp quan trọng khác. Ấn Độ và châu Âu có thể làm việc hiệu quả cùng nhau về năng lượng tái tạo và điện toán lượng tử, những lĩnh vực mà sự hợp tác giữa Mỹ và Ấn Độ đang thiếu. Các phòng thí nghiệm châu Âu và các trung tâm ươm tạo của Ấn Độ đang có kế hoạch thiết lập một hành lang công nghệ sinh học tạo điều kiện thuận lợi cho việc đầu tư và sản xuất chung. Hội đồng Thương mại và Công nghệ, mặc dù khởi đầu được thừa nhận là chậm chạp, cung cấp một khuôn khổ thể chế để thúc đẩy hợp tác. Tất nhiên, vẫn còn nhiều trở ngại.
Vào tháng Chín, EU đã đề xuất một chương trình nghị sự mới để thúc đẩy quan hệ song phương với Ấn Độ, bao gồm mở rộng hợp tác trong lĩnh vực quốc phòng và công nghệ. Việc khởi động chương trình nghị sự này gần như bị thất bại sau khi Ấn Độ tham gia cuộc tập trận chung với Nga và Belarus, một lời nhắc nhở về sự nhạy cảm kéo dài của châu Âu đối với Ukraine. Mặc dù vậy, một thỏa thuận thương mại mới được mong đợi nhiều có thể sẽ được hoàn thành trước hội nghị thượng đỉnh dự kiến ở New Delhi vào tháng Giêng, cùng với các thỏa thuận mới về hợp tác an ninh, di cư và năng lượng – những thỏa thuận này được phác hoạ để cớ đưa Ấn Độ ra khỏi sự hấp dẫn của dầu mỏ và khí đốt Nga. Các cuộc thảo luận này nhằm mục đích củng cố nền tảng kinh tế cho quan hệ đối tác chiến lược rộng lớn hơn. Chắc chắn, Modi và von der Leyen vẫn có thể sẽ phải can thiệp vào việc giúp cả hai bên vượt qua những rào cản trong việc hoàn tất các thỏa thuận này.
Tình trạng trớ trêu cuối cùng
Cả châu Âu và Ấn Độ đều phải đối mặt với những tình huống khó khăn tương tự có thể đưa họ đến gần nhau hơn. Không bên nào cảm thấy có thể dựa vào Hoa Kỳ như họ đã từng làm. Cả hai đều tìm kiếm các mối quan hệ đối tác mới để giúp bảo vệ mình ra khỏi một Washington thất thường hơn. Cho đến chỉ sáu tháng trước, Ấn Độ dường như được định sẵn để liên kết chặt chẽ hơn với Mỹ, một phần để chống lại sự xâm lược của Trung Quốc trong tương lai. Giờ đây, chiến dịch gây áp lực của Trump có nghĩa là Ấn Độ sẽ theo đuổi một sự đa liên kết mới, không phải vì niềm tin ý thức hệ mà là một nhu cầu thực tế. Điều trớ trêu cuối cùng trong cách tiếp cận của Trump là nó đang tạo ra chính xác kết quả mà họ tìm cách ngăn chặn: một Ấn Độ đa liên kết hơn, đầu tư vào nhiều quan hệ đối tác và ít bị ảnh hưởng bởi áp lực từ Hoa Kỳ.
***
James Crabtree là Nghiên cứu viên cấp cao tại Hội đồng Quan hệ Đối ngoại Châu Âu; Rudra Chaudhuri là Giám đốc của Cơ quan Carnegie Ấn Độ.
KIM THEM DO 