Project – Syndicate
Đỗ Kim Thêm dịch
Nguồn ảnh: Justin Sullivan/Getty Images
Sau khi Donald Trump giảm thuế cho người giàu gây ra áp lực lạm phát mới và quản lý sai lầm trong vụ đại dịch COVID – 19, Joe Biden đã tận dụng tốt nhất tình huống tệ hại và cuối cùng đưa nền kinh tế Mỹ vào một vị thế vững chắc hơn. Nếu cử tri Mỹ quan tâm đến tương lai kinh tế của họ, thì sự lựa chọn vào tháng 11 này sẽ là điều hiển nhiên.
Có điều gì đó còn thiếu trong làn sóng bình luận sau cuộc tranh luận giữa Tổng thống Mỹ Joe Biden và Donald Trump. Trong khi đánh giá của cử tri về tính cách và thế mạnh cá nhân của một ứng cử viên là quan trọng, mọi người nên nhớ câu châm ngôn nổi tiếng: “Đó là nền kinh tế, đồ ngốc”. Trong hàng loạt những lời nói dối trắng trợn mà Trump đã tuôn ra trong suốt cuộc tranh luận, những lời nói dối nguy hiểm nhất liên quan đến hồ sơ chính sách kinh tế tương ứng của ông và Biden.
Đánh giá khả năng quản lý nền kinh tế của một tổng thống luôn là một công việc khó khăn, bởi vì nhiều bước phát triển đã được những người tiền nhiệm khởi động. Barack Obama đã phải giải quyết một cuộc suy thoái nghiêm trọng vì các chính quyền trước đó đã theo đuổi việc bãi bỏ quy định tài chính và không thể ngăn chặn được cuộc khủng hoảng nổ ra vào mùa thu năm 2008. Sau đó, với việc các nghị sĩ Đảng Cộng hòa trói tay chính quyền Obama và kêu gọi thắt lưng buộc bụng, đất nước đã bị tước đoạt các loại chính sách tài khóa có thể đưa nền kinh tế thoát khỏi cuộc Đại suy thoái nhanh hơn. Vào thời điểm nền kinh tế cuối cùng đã hồi phục, Obama ra đi và Trump nhập cuộc.
Trump đã không ngần ngại đòi công lao cho sự tăng trưởng sau đó. Nhưng trong khi ông và các nghị sĩ Đảng Cộng hòa trong Quốc hội giảm thuế cho các tập đoàn và tỷ phú, thì khoản đầu tư tăng vọt như hứa hẹn đã không bao giờ thành hiện thực. Thay vào đó, đã xuất hiện một làn sóng mua lại cổ phiếu, dự kiến sẽ vượt quá 1 nghìn tỷ USD vào năm tới. Mặc dù không thể đổ lỗi cho Trump về COVID – 19, nhưng ông chắc chắn phải chịu trách nhiệm về phản ứng không phù hợp khiến cho Hoa Kỳ có số người chết cao hơn nhiều so với các nền kinh tế tiên tiến khác. Mặc dù virus đã cướp đi quá nhiều sinh mạng của người già, nhưng nó cũng cắt giảm lực lượng lao động và những mất mát đó đã góp phần gây ra tình trạng khan hiếm việc làm và lạm phát mà Biden phải gánh chịu.
Thành tích kinh tế của Biden rất ấn tượng. Ngay sau khi nhậm chức, ông đã bảo đảm thông qua Kế hoạch Giải cứu Hoa Kỳ, giúp cho việc phục hồi của đất nước sau đại dịch trở nên mạnh mẽ hơn bất kỳ quốc gia tiên tiến nào khác. Sau đó là Luật Cơ sở hạ tầng lưỡng đảng, cung cấp kinh phí để bắt đầu sửa chữa các yếu tố quan trọng của nền kinh tế Mỹ sau nửa thế kỷ bị lãng quên. Năm tiếp theo, Biden ký Đạo luật Khoa học và CHIPS năm 2022, đạo luật này khởi đầu một kỷ nguyên mới của chính sách công nghiệp nhằm đảm bảo khả năng phục hồi và khả năng cạnh tranh trong tương lai của nền kinh tế (một bước đột phá rõ rệt so với sự mong manh đã đánh dấu kỷ nguyên tân tự do trước đó). Và với Đạo luật Giảm lạm phát năm 2022, Mỹ cuối cùng đã cùng cộng đồng quốc tế tham gia chống biến đổi khí hậu và đầu tư vào các công nghệ của tương lai.
Ngoài việc cung cấp bảo hiểm kinh tế trước khả năng xảy ra một loại virus ương ngạnh và không ngừng phát triển, Kế hoạch Giải cứu Hoa Kỳ đã giảm gần một nửa tỷ lệ nghèo của trẻ em trong vòng một năm. Nhưng nó cũng bị đổ lỗi (bao gồm cả một số đảng viên Đảng Dân chủ) cho tình trạng lạm phát sau đó.
Sự cáo buộc này đơn giản là không thuyết phục. Không có số tổng cầu quá mức từ Kế hoạch Giải cứu Hoa Kỳ, ít nhất là không đến mức có thể gây ra mức độ lạm phát. Nguyên nhân chính là do sự gián đoạn về phía cung và thay đổi về phía cầu do đại dịch và chiến tranh gây ra. Trong chừng mực mà Biden có thể chống lại những điều này, ông đã làm như vậy: ông khai thác Kho dự trữ dầu mỏ chiến lược để giải quyết tình trạng thiếu dầu và nỗ lực giải tỏa tình trạng tắc nghẽn tại các cảng của Hoa Kỳ. Điều liên quan hơn nữa đến cuộc bầu cử này là những gì nằm trong tương lai. Mô hình kinh tế cẩn trọng đã chỉ ra rằng các đề xuất của Trump sẽ gây ra lạm phát cao hơn – mặc dù tốc độ tăng trưởng thấp hơn – và bất bình đẳng lớn hơn.
Đầu tiên, Trump sẽ tăng biểu quan thuế và các chi phí chủ yếu sẽ được chuyển qua cho người tiêu dùng Mỹ chịu. Trái ngược với kinh tế học cơ bản, Trump giả định rằng, Trung Quốc sẽ chỉ hạ giá để bù đắp cho thuế quan. Nhưng nếu làm như vậy thì sẽ không có việc làm nào được cứu ở Mỹ (sự nhất quán chưa bao giờ là một trong những điểm mạnh của Trump).
Hơn nữa, Trump sẽ hạn chế việc nhập cư, điều này sẽ khiến thị trường lao động trở nên chặt chẽ hơn và làm tăng nguy cơ thiếu hụt lao động ở một số lĩnh vực. Và ông sẽ làm tăng thâm hụt, tác động của việc này có thể khiến Cục Dự trữ Liên bang Hoa Kỳ lo lắng tăng lãi suất, do đó làm giảm đầu tư vào nhà ở, tăng tiền thuê nhà và chi phí nhà ở (một nguyên nhân chính gây ra lạm phát ngày nay) hơn nữa. Ngoài việc tăng trưởng chậm lại do đầu tư giảm sút, lãi suất cao hơn cũng sẽ đẩy tỷ giá hối đoái lên cao, khiến hàng xuất khẩu của Mỹ kém cạnh tranh hơn. Hơn nữa, hàng xuất khẩu của Hoa Kỳ sẽ phải chịu chi phí đầu vào cao hơn do mức thuế cao hơn và sự trả đũa mà họ sẽ gây ra.
Chúng ta đã biết rằng việc giảm thuế doanh nghiệp năm 2017 không kích thích nhiều đầu tư và phần lớn lợi ích thuộc về những người rất giàu và người nước ngoài (những người sở hữu cổ phần lớn của các tập đoàn Hoa Kỳ). Việc giảm thuế bổ sung mà Trump hứa hẹn không có khả năng mang lại hiệu quả tốt hơn, nhưng chúng gần như chắc chắn sẽ làm tăng thâm hụt và bất bình đẳng.
Tất nhiên, có sự phức tạp đáng kể trong việc mô hình hóa những hiệu ứng này. Không rõ Cục Dự trữ Liên bang Hoa Kỳ sẽ phản ứng nhanh hay mạnh như thế nào để đám ứng trước tình trạng lạm phát do thuế quan gây ra, nhưng các nhà kinh tế của Cục Dự trữ Liên bang Hoa Kỳ rõ ràng sẽ thấy vấn đề sắp xảy ra. Liệu họ có muốn dập tắt cuộc khủng hoảng ngay từ đầu bằng cách tăng lãi suất sớm không? Liệu Trump có vi phạm các chuẩn mực về thể chế bằng cách cố gắng sa thải vị Chủ tịch Cục Dự trữ Liên bang Hoa Kỳ không? Thị trường (trong và ngoài nước) sẽ phản ứng thế nào trước kỷ nguyên mới đầy bất ổn và hỗn loạn này?
Tiên lượng dài hạn thì rõ ràng hơn – và tệ hơn. Nước Mỹ có được phần lớn thành công kinh tế trong những năm gần đây là nhờ vào năng lực công nghệ dựa trên nền tảng khoa học vững chắc. Tuy nhiên, Trump sẽ tiếp tục tấn công các trường đại học của chúng ta và yêu cầu giảm mạnh về chi phí nghiên cứu và phát triển. Lý do duy nhất khiến những giảm này không được thực hiện trong nhiệm kỳ trước của ông là vì ông không có đảng của mình tham gia hoàn toàn. Bây giờ, ông ta làm vậy. Tương tự, mặc dù dân số Mỹ đang già đi, Trump sẽ cho phép lực lượng lao động thu hẹp lại bằng cách hạn chế nhập cư. Và mặc dù các nhà kinh tế đã nhấn mạnh tầm quan trọng của tinh thần thượng tôn pháp luật đối với tăng trưởng kinh tế, Trump, một phạm nhân đã bị kết án, lại không được biết đến chính xác vì sự tuân thủ luật pháp
Do đó, đối với vấn đề ai sẽ mang lại tốt đẹp hơn cho nền kinh tế – Trump hay Biden (hoặc bất kỳ đảng viên Đảng Dân chủ nào có thể thay thế cho ông, nếu ông bỏ cuôc chạy đua) – đơn giản là không có tranh luận.
***
Joseph E. Stiglitz đoạt giải Nobel về kinh tế và là Giáo sư Đại học Columbia, tác phẩm mới nhất của ông là The Road to Freedom: Economics and the Good Society (W. W. Norton & Company, Allen Lane, 2024).
* Tựa đề bản dịch là của người dịch
