Đỗ Kim Thêm
Trong nhiều tuần qua, trong Chiến dịch Metro Surge, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã huy động khoảng 3.000 nhân viên thuộc Cơ quan Thực thi Di trú và Hải quan Hoa Kỳ (ICE) đến Minneapolis, thành phố lớn nhất của bang Minnesota. Những hành động truy quét tàn bạo của ICE vào người nhập cư bất hợp pháp dẫn đến cái chết của Renee Nicole Good và Alex Pretti, hai người dân Mỹ da trắng, đã gây phẫn nộ trong dư luận và truyền thông quốc tế. Thực tế cho thấy ICE còn theo đuổi những mục tiêu chính trị rộng lớn hơn do Tổng thống Mỹ Donald Trump đề ra.
Người dân địa phương, cùng với Thống đốc bang Minnesota Tim Walz, lên tiếng cáo buộc rằng ICE đã “chiếm đóng” thành phố một cách bất hợp pháp. Nhiều đoạn video lan truyền trên mạng xã hội ghi lại những hình ảnh vô cùng kinh hoàng là một chứng minh.
Những người đàn ông đeo mặt nạ ào ạt xuống xe, đập vỡ cửa sổ, xông vào nhà và lôi người dân ra ngoài khi họ vẫn mặc thường phục; thậm chí trẻ em cũng bị bắt giữ. Bi kịch lên đến đỉnh điểm với cái chết của Renee Nicole Good và Alex Pretti.
Bầu không khí sợ hãi đang bao trùm Minneapolis, vì phần lớn cư dân không dám ra khỏi nhà và trẻ em không dám đến trường. Các lo âu lan rộng trong cùng khắp cộng đồng, vì lực lượng cảnh sát địa phương chỉ có khoảng 600 người và hầu như không còn đủ khả năng bảo vệ an ninh trật tự.
ICE muốn gì ở Minnesota?
Chính phủ Hoa Kỳ biện minh rằng sứ mệnh của ICE nhằm chống lại tình trạng nhập cư bất hợp pháp, thực thi các lệnh trục xuất hàng loạt, tập trung vào những người nhập cư trái phép có hồ sơ tội phạm hoặc gian lận phúc lợi xã hội và các băng đảng tội phạm hiện đang ngoài vòng kiểm soát.
Tuy nhiên, lý do này không phản ánh toàn bộ sự thật. Đằng sau đó là mục tiêu chính trị sâu xa hơn của Tổng thống Donald Trump: mở rộng quyền lực của chính quyền liên bang bằng cách làm suy yếu quyền tự trị của các tiểu bang – một ý định mà ngay cả Bộ trưởng Tư pháp Hoa Kỳ Pam Bondi cũng từng công khai đề cập.
“Những gì mà chính phủ thực sự đang làm là cố gắng phá vỡ quyền lực của các tiểu bang.” Theo đó, việc sử dụng bạo lực mang tính biểu tượng có thể tạo tiền lệ và gây ảnh hưởng đến các tiểu bang khác nếu họ không tuân theo ý chí của chính quyền liên bang.
Trump không chọn Minnesota một cách ngẫu nhiên. Đây không phải là những tiểu bang “đặc biệt” như California hay New York. Trump tin rằng nếu Minnesota không phản kháng chính sách chống nhập cư bất hợp pháp, thì các tiểu bang khác cũng khó có thể hành động khác đi.
Trong bức thư gửi Thống đốc Tim Walz, Bộ trưởng Tư pháp Pam Bondi ủng hộ cho lập luận này khi quy trách nhiệm cho chính quyền tiểu bang do Đảng Dân chủ lãnh đạo vì đã từ chối thực thi luật liên bang, dẫn đến các hậu quả thương tâm. Nguyên nhân không phải là bạo lực của các lực lương đặc vụ liên bang ICE mà là sự bất hợp tác của chính quyền địa phương.
Bondi còn biện minh rằng việc ICE sử dụng vũ lực nhằm truy bắt người không có giấy tờ tuỳ thân là hành động của những người dám mạo hiểm tính mạng để bảo vệ người dân Mỹ và duy trì tình trạng pháp quyền. Bondi cáo buộc cho chính quyền tiểu bang Minnesota và thành phố Minneapolis là không chỉ phớt lờ luật nhập cư liên bang mà còn từ chối hỗ trợ các lực lượng đặc vụ liên bang ICE, khiến họ rơi vào tình trạng nguy hiểm. Bondi khẩn thiết kêu gọi Thống đốc Walz nên tìm cách khôi phục tình trạng pháp quyền, hỗ trợ ICE và “chấm dứt sự hỗn loạn ở Minnesota”.
Việc sử dụng vũ lực của ICE
Chính quyền Trump dường như không còn quan tâm đến việc thực thi các biện pháp ôn hòa tại Minnesota. Các đối thủ chính trị như Đảng Dân chủ, Antifa và nhiều lực lượng khác bị Trump gom chung và gán nhãn là “kẻ thù”. Đây là chiến lược mà Trump và những người ủng hộ ông đã theo đuổi từ lâu. Cụ thể, ngay từ tháng Chín, Stephen Miller – Phó Chánh văn phòng và Cố vấn An ninh Nội địa của Trump – đã mô tả Đảng Dân chủ là một “tổ chức cực đoan”.
Nhìn chung, Trump bị cho là cố tình kích động sử dụng bạo lực để tự đặt mình vào vị thế người duy nhất có thể đảm bảo việc thực thi pháp luật và duy trì trật tự công cộng. Qua đó, ông tìm cách giành lại sự ủng hộ của các cử tri độc lập – nhóm cử tri mà ông từng đánh mất. Theo các cuộc thăm dò gần đây, khoảng 55,1% người Mỹ bày tỏ sự bất bình với các chính sách MAGA của Trump, đặc biệt nhất là nhiều chính khách quan yếu ủng hộ nay lên tiếng thay đổi lập trường.
Nguy cơ trong cuộc bầu cử giữa kỳ
Theo nhiều dự đoán hiện nay, Đảng Cộng hòa của Tổng thống Donald Trump đang đối mặt với nguy cơ thất bại trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ vào đầu tháng Mười Một và mất thế đa số tuyệt đối tại cả Thượng viện lẫn Hạ viện. Với kịch bản đó, Tổng thống Mỹ sẽ không còn khả năng gần như độc quyền điều hành đất nước như hiện nay; quyền lực toàn diện chắc chắn sẽ bị hạn chế. Trump lo sợ rằng Đảng Dân chủ sẽ tìm mọi cách để tiến hành thủ tục ngưng chức Tổng thống đương nhiệm như trong quá khứ, một kịch bản rất gần với thực tế.
Để đối phó với tình thế này, Trump dường như đang tìm mọi biện pháp ngăn chận, tại ít nhất là 15 tiểu bang, được gọi chung là “quốc hữu hoá bầu cử”. Theo nhiều nguồn tinh tình báo cho biết có nhiều giả định đã được đưa ra, trong đó chính quyền Trump đề cập đến ba điều kiện để thuyết phục
Thứ nhất, để ICE rút khỏi Minnesota, tiểu bang này phải cung cấp toàn bộ dữ liệu liên quan đến Medicaid và các chương trình hỗ trợ thực phẩm, nhằm cho phép chính quyền liên bang điều tra các cáo buộc gian lận tài chính liên quan đến viện trợ liên bang.
Thứ hai, Minnesota phải hợp tác đầy đủ với ICE và bãi bỏ các hướng dẫn về “khu bảo tồn” – những chính sách mà theo lập luận của chính quyền Trump đã dẫn đến “rất nhiều tội phạm và bạo lực” trong tiểu bang. Trên thực tế, các chính sách khu bảo tồn cho phép các tiểu bang, thành phố hoặc quận hạn chế sự hợp tác giữa lực lượng thực thi pháp luật địa phương với ICE nhằm bảo vệ những người nhập cư không có giấy tờ.
Thứ ba, và cũng là yêu cầu gây tranh cãi nhất về phương diện pháp lý, Minnesota được yêu cầu cung cấp danh sách cử tri của tiểu bang cho Bộ Tư pháp Hoa Kỳ. Lý do được đưa ra là nhằm xác minh liệu các đăng ký cử tri có phù hợp với luật liên bang hay không.
Danh sách cử tri
Nhìn chung, yêu cầu tiếp cận sổ đăng ký cử tri được xem là một nỗ lực của chính quyền Trump nhằm can thiệp vào hệ thống bầu cử. Xu hướng này đã xuất hiện từ đầu Quốc hội khóa 119 và ngày càng thể hiện tác động mạnh mẽ đối với tương lai gần, đặc biệt liên quan đến quyền tiếp cận bầu cử: ai được phép đăng ký, đăng ký khi nào, cần những giấy tờ gì và cử tri phải chứng minh những điều kiện nào.
Thực ra, trong gần một năm qua, chính quyền Trump đã tìm mọi cách để thu thập dữ liệu cá nhân của cử tri từ tất cả các tiểu bang. Nhiều tiểu bang, trong đó có Minnesota, đã từ chối các yêu cầu này. Đáp lại phản ứng này, Bộ Tư pháp Hoa Kỳ đã đệ đơn kiện nhằm buộc các tiểu bang phải giao nộp dữ liệu cử tri.
Thao túng bầu cử
Nhiều ý kiến lo ngại rằng danh sách cử tri có thể bị chính quyền liên bang thao túng nhằm đặt nghi vấn về tính hợp pháp của các cuộc bầu cử địa phương. Những dữ liệu này có thể bị sử dụng để củng cố các tuyên bố sai lệch về gian lận bầu cử, từ đó tạo cớ ngăn cản các cuộc bầu cử tự do và công bằng.
Ngược lại, các quan chức hữu trách tại Minnesota cho rằng họ không mong đợi là chính quyền liên bang can thiệp trực tiếp trong cuộc bầu cử sắp tới. Tuy nhiên, theo dự kiến, nếu họ không có biện pháp phản ứng và phòng ngừa phù hợp, đó sẽ là vô trách nhiệm.
Kết luận
Những gì đang diễn ra tại Minnesota không còn là một chiến dịch thực thi luật nhập cư đơn thuần, mà đã trở thành phép thử nguy hiểm đối với nền pháp quyền và cấu trúc liên bang của Hoa Kỳ. Việc huy động ICE với mức độ bạo lực gây tranh cãi, kết hợp với áp lực chính trị nhằm buộc một tiểu bang phải nhượng bộ về dữ liệu xã hội và danh sách cử tri, cho thấy xu hướng tập trung quyền lực ngày càng rõ nét của chính quyền Trump. Các động thái này gây ra những lo ngại về khả năng can thiệp vào tiến trình dân chủ, làm xói mòn niềm tin của công chúng vào tính tự do và công bằng của bầu cử giữa kỳ đang đến gần.
Do đó, nhìn chung, Minesota còn là biểu tượng cho cuộc giằng co rộng lớn hơn giữa quyền lực liên bang và tiểu bang — một tình trạng phân hoá nghiêm trọng sẽ định hình cho tương lai dân chủ của nước Mỹ trong nhiều năm tới.
Diễn biến cập nhât
Do áp lực từ dư luận và các vụ nổ súng, chính quyền thông báo là rút khoảng 700 nhân viên khỏi Minnesota, dù vẫn duy trì hàng ngàn người khác tại hiện trường. Ngoài ra, có thể mềm mỏng hơn, nhưng vẫn khẳng định sẽ tiếp tục trục xuất hàng loạt những người mà đã xem là tội phạm nguy hiểm.
