Đỗ Kim Thêm dịch
Mars Yu/Getty Images
Mặc dù có một sự bùng nổ ào ạt trong các khoản đầu tư liên quan đến thông minh nhân tạo vào năm 2025, nhưng các tình trạng bất trắc do chính sách gây ra và sự gián đoạn đối với việc tung ra dữ liệu chính thức đã làm lu mờ bức tranh. Với một năm mới đang sắp đến gần, nền kinh tế Mỹ có thể tự thấy mình đang ở một trong ba con đường khả thi, kịch bản có khả năng xảy ra nhất cũng là tích cực nhất.
Đây là một năm gập ghềnh đối với nền kinh tế Mỹ. Mặc dù có một sự bùng nổ ào ạt trong các khoản đầu tư liên quan đến thông minh nhân tạo, nhưng những bất ổn do chính sách thuế quan của Tổng thống Donald Trump và các chính sách khác gây ra đã hạn chế tăng trưởng trong nửa cuối năm và sự gián đoạn đối với dữ liệu việc làm và lạm phát chính thức do chính phủ đóng cửa lâu nhất từ trước đến nay đã làm lu mờ nhận thức của các nhà hoạch định chính sách. Vấn đề lớn hiện nay là năm 2026 sẽ mang lại điều gì.
Có ba kịch bản có thể xảy ra. Trong trường hợp lấy khởi điểm làn thước đo, Mỹ sẽ phải chịu một cuộc suy thoái tăng trưởng (có nghĩa là tăng trưởng GDP dưới xu hướng) trong vài tháng, sau đó là sự phục hồi và tỷ lệ lạm phát giảm dần hướng về mục tiêu 2% của Cục Dự trữ Liên bang Hoa Kỳ. Hãy nghĩ đây là kịch bản lý tưởng, tình trạng trung bình không quá nóng để gây lạm phát và cũng không quá lạnh để gây suy thoái (ND). Trong kịch bản thứ hai, nền kinh tế trải qua một cuộc suy thoái nông trong một vài quý, sau đó là sự trở lại của tăng trưởng chậm hơn so với kịch bản đầu tiên. Và kịch bản thứ ba có kết quả của việc „không hạ cánh“, trong đó tăng trưởng vẫn mạnh nhưng lạm phát không giảm hướng về mức mục tiêu.
Kịch bản lý tương đầu tiên là khởi điểm vì kỷ luật thị trường, các cố vấn giỏi và một Cục Dự trữ Liên bang Hoa Kỳ vẫn độc lập (bất chấp những lời đe dọa định kỳ của Trump) đã buộc Nhà Trắng phải chớp mắt và leo xuống từ mức thuế cao được công bố vào ngày 2 tháng 4. Kể từ đó, chính quyền đã đàm phán các thỏa thuận và khuôn khổ thương mại khác nhau có mức tăng thuế khiêm tốn hơn (thường để đổi lấy các cam kết đầu tư vào Hoa Kỳ). Kết quả là tăng trưởng của Mỹ và toàn cầu đã chậm lại phần nào, nhưng lạm phát chỉ tăng ở mức khiêm tốn.
Nếu có sự phục hồi mạnh mẽ vào giữa năm tới, nó sẽ được thúc đẩy bởi một số yếu tố: Cục Dự trữ Liên bang Hoa Kỳ nới lỏng tiền tệ hơn nữa; kích thích tài khóa vẫn đang trong quá trình thực hiện (hầu hết các đợt cắt giảm chi tiêu được lập pháp gần đây sẽ không xảy ra cho đến sau cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ năm 2026); bảng cân đối kế toán hộ gia đình và doanh nghiệp mạnh mẽ; điều kiện tài chính dễ dàng (do giá vốn chủ sở hữu cao, lợi suất trái phiếu và chênh lệch tín dụng thấp, và đồng đô la yếu hơn); và những cơn gió ngược mạnh mẽ từ chi tiêu vốn liên quan đến thông minh nhân tạo. Hơn nữa, lạm phát có thể đạt đỉnh và sau đó bắt đầu giảm vào năm tới khi tác động cơ bản của thuế quan suy yếu và khi tăng năng suất dựa trên công nghệ bắt đầu giảm chi phí và mở ra hiệu quả mới.
Mặc dù không thể loại trừ kịch bản thứ hai (một cuộc suy thoái ngắn, nông với sự phục hồi chậm hơn), nhưng nó ít có khả năng xảy ra hơn so với mức khởi điểm. Tác động của thuế quan có xu hướng xuất hiện với độ trễ, có nghĩa là các chính sách thương mại của Mỹ vẫn có thể đẩy lạm phát lên, do đó làm xói mòn tiền lương thực tế và làm suy yếu niềm tin của người tiêu dùng. Đã có cuộc thảo luận về một nền kinh tế hình chữ K đang nổi lên, trong đó các hộ gia đình có thu nhập cao phát triển mạnh và các hộ gia đình có thu nhập thấp hơn phải đấu tranh vật vã. Niềm tin của giới kinh doanh cũng có thể bị ảnh hưởng, đặc biệt nếu lo ngại về bong bóng về thông tin nhân tạo dẫn đến sự điều chỉnh giá cổ phiếu lớn và chi phí đầu tư mềm hơn. Nhưng ngay cả trong kịch bản ảm đạm này, suy thoái sẽ ngắn và cạn, bởi vì Cục Dự trữ Liên bang Hoa Kỳ sẽ cắt giảm lãi suất mạn hơn và các cơ quan tài chính có thể can thiệp bằng các biện pháp kích thích bổ sung để hỗ trợ cho việc phục hồi kinh tế.
Cuối cùng, không thể loại trừ kịch bản tăng, không hạ cánh, bởi một số chỉ số gần đây cho thấy nền kinh tế có khả năng phục hồi tốt hơn nhiều người nghĩ trước đây. Ví dụ, sự chậm lại rõ ràng trong việc tuyển dụng có thể được thúc đẩy bởi sự sụt giảm nguồn cung lao động – do chính quyền Trump đàn áp việc nhập cư – và tăng năng suất sớm từ các công nghệ mới hoặc được áp dụng gần đây. Thị trường sản phẩm và lao động thắt chặt sẽ nâng lương và thúc đẩy tăng trưởng chung, và lạm phát giá cơ bản (không bao gồm thực phẩm và năng lượng) sẽ vẫn ở mức gần 3%. Trong trường hợp này, những người trong Ủy ban Thị trường Mở Liên bang thiết lập lãi suất, những người lo lắng về việc quá nóng sẽ chiếm ưu thế và Cục Dự trữ Liên bang Hoa Kỳ có thể kiềm chế cắt giảm lãi suất miễn là tăng trưởng trên tiềm năng và lạm phát trên mục tiêu vẫn tồn tại.
Điều đó nói rằng, kịch bản cuối cùng này không phải là mức khởi điểm (rất có thể) vì các chỉ số gần đây khác chỉ ra sự suy yếu của nền kinh tế. Hơn nữa, nhiều cơn gió ngược địa chính trị khác nhau – như sự căng thẳng thương mại Trung-Mỹ và quan hệ tổng thể, hoặc đang xấu đi, một cuộc xung đột mới khiến giá dầu tăng vọt – luôn có thể đẩy nền kinh tế vào kịch bản suy thoái. May mắn thay, những cú sốc như vậy phần lớn đã được kiềm chế, và người ta phải hy vọng rằng chúng sẽ vẫn như vậy.
Nếu nền kinh tế Mỹ phục hồi vào năm 2026 và nếu nền kinh tế Trung Quốc duy trì khả năng phục hồi và duy trì tình trạng tăng trưởng gần 5%, triển vọng chung cho toàn cầu sẽ được cải thiện. Các nền kinh tế tiên tiến và thị trường mới nổi đều sẽ tăng trưởng mạnh hơn so với những gì chúng ta đã thấy vào năm 2025. Ngay cả khi các rủi ro giảm xuống quan trọng vẫn còn, người ta có thể lạc quan một cách thận trọng khi bước vào năm mới.
***
Nouriel Roubini, Cố vấn cấp cao Hudson Bay Capital Management LP, Giáo sư Kinh tế hồi hưu Trường Kinh doanh Stern Đại học New York, và là tác giả của cuốn sách Megathreats: Ten Dangerous Trends That Imperil Our Future, and How to Survive Them (Little, Brown and Company, 2022).
KIM THEM DO 