Daron Acemoglu
Đỗ Kim Thêm dịch
Khi Trump bắt đầu nhiệm kỳ thứ hai, thật khó để nhìn thấy bất kỳ lớp lót bạc nào trong những đám mây đen.
Một tội phạm bị kết án đã cố gắng đảo chính vào ngày 6 tháng 1 năm 2021 là tổng thống tiếp theo của Mỹ và Đảng Cộng hòa của ông, chưa bao giờ thất bại trong việc cúi đầu trước ông, kiểm soát cả hai viện của Quốc hội. Trong khi đó, phe đối lập đang hỗn loạn. Rất ít đảng viên Dân chủ nhận ra rằng cuộc bầu cử tháng 11 là thất bại của họ cũng như thành công của Trump. Nhưng thực ra, hiện nay, họ không được trang bị để xây dựng một liên minh chống lại Trump vượt ra ngoài cơ sở mà họ có thể huy động được nhiều nhất.
Vấn đề tồi tệ hơn, những lời hùng biện và hành vi thất thường, thiếu thông tin và nguy hiểm của Trump đã được bình thường hóa. Trên các phương tiện truyền thông, điều này là đúng, với nhiều ấn phẩm lo sợ cơn thịnh nộ của Trump „toàn lực“. Điều này cũng đúng trong doanh giới, những người đang cố gắng cắt giảm thuế và bãi bỏ quy định. Và điều đó đúng với phần lớn dân chúng, một phần đáng kể trong số đó dường như vỡ mộng với đảng Dân chủ hơn là sợ Trump.
Rõ ràng là Trump là một mối nguy hiểm đối với các thể chế của Mỹ. Thực ra, có thể yên tâm mà nói rằng, sau bốn năm nữa của Trump, nền dân chủ của Mỹ sẽ không còn như trước. Ít nhất, ông sẽ phá hủy một số chuẩn mực dân chủ hơn, chẳng hạn như bằng cách làm xói mòn quyền tự chủ của Bộ Tư pháp và rất có thể, bằng cách sử dụng các thể chế nhà nước để nhắm vào các đối thủ. (Tổng thống sắp mãn nhiệm Joe Biden cũng phá vỡ một chuẩn mực lâu đời, khi ông quyền ân xá của tổng thống cho con trai mình.) Trong trường hợp tồi tệ nhất, Trump sẽ bỏ lại phía sau một nền dân chủ Mỹ đã bị tàn tật vĩnh viễn.
Chính quyền lần thứ hai của Trump cũng sẽ không mang lại lợi ích cho nền kinh tế. Hiện tại, Mỹ đang hoạt động khá tốt so với châu Âu, do sự kết hợp của những điểm yếu và thất bại chính sách của châu Âu, các chính sách tích cực của chính quyền Biden và lĩnh vực công nghệ năng động của Mỹ. Nhưng tôi lo ngại rằng bốn năm nữa của Trump sẽ gây tổn hại đáng kể đến tiềm năng tăng trưởng trung hạn của nền kinh tế Mỹ, thậm chí có thể đe dọa vị trí lãnh đạo kinh tế toàn cầu của Mỹ.
Vấn đề chính là lợi thế so sánh của Mỹ phụ thuộc vào việc các công nghệ và sản phẩm tiên tiến ra đời liên tục và sự đổi mới phụ thuộc vào sự cạnh tranh mạnh mẽ và một sân chơi bình đẳng, được tạo ra và duy trì bởi các thể chế mạnh mẽ. Nhưng sự ủng hộ của Trump đối với trí tuệ nhân tạo và tiền điện tử sẽ củng cố những gã khổng lồ công nghệ của Mỹ – công ty độc quyền lớn nhất của nền kinh tế – ngụ ý áp lực cạnh tranh thậm chí còn ít hơn và động lực đổi mới yếu hơn.
Hơn nữa, khuynh hướng của Trump trong việc đe dọa các doanh nghiệp không tuân theo đường lối của ông và cho phép các ông trùm „thân thiện“ (mà Elon Musk là người đứng đầu) sẽ làm hỏng bất kỳ vẻ ngoài nào còn lại của một môi trường cạnh tranh công bằng và vô tư ở Mỹ. Phương cách giao dịch của ông đối với kinh doanh – và có lẽ táo bạo hơn, các động thái của gia đình ông để tối đa hóa lợi nhuận tài chính từ nhiệm kỳ tổng thống của ông – sẽ gây tổn hại cho cả cạnh tranh và thể chế.
Trên toàn cầu, sự bất ổn do Trump gây ra gần như được đảm bảo. Những rủi ro trên mặt trận này rất rộng và thường quá đáng sợ để suy ngẫm. Điều trớ trêu là tổng thống Mỹ đã hứa với cử tri rằng ông sẽ „Làm cho nước Mỹ vĩ đại trở lại“ có thể là người gieo hạt giống của trật tự hậu Mỹ.
***
Daron Acemoglu đoạt giải Nobel kinh tế năm 2024, Giáo sư Viện Kinh tế tại MIT, là đồng tác giả (với James A. Robinson) của Why Nations Fail: The Origins of Power, Prosperity and Poverty (NXB Profile, 2019) và đồng tác giả với Simon Johnson Simon Johnson) Power and Progress: Our Thousand-Year Struggle Over Technology and Prosperity (NXB PublicAffairs, 2023).
KIM THEM DO 