Báo chí châu Âu bình luận
Đỗ Kim Thêm dịch
Tại thành phố Kazan, Nga, cuộc họp của chín thành viên đại diện các nước thuộc khối BRICS và các nước khác có quan tâm đến tư cách thành viên đã kết thúc vào thứ năm. Liên minh này hướng đến mục tiêu tạo ra một trật tự thế giới đa cực. Báo chí châu Âu thảo luận về mức độ mà nhóm này có thể được coi là đối trọng với „phương Tây toàn cầu“ và sự tham gia của Tổng thư ký Liên hợp quốc Antonio Guterres có ý nghĩa gì.
Không có giải pháp cho chiến tranh
Népszava, một nhật báo tại Hung, thất vọng khi bình luận rằng:
“Tuyên bố cuối cùng không nói gì đáng kể về Ukraine. Tuyên bố nêu rõ rằng ‚mọi nỗ lực hòa giải‘ nhằm chấm dứt chiến tranh đều được hoan nghênh, nhưng không kêu gọi Nga chấm dứt chiến tranh, cũng không đưa ra bất kỳ đề xuất nào để giải quyết xung đột. …
Cuộc họp chỉ phục vụ một mục đích: Vladimir Putin muốn chứng minh rằng mặc dù Tòa án Hình sự Quốc tế đã ban hành lệnh bắt giữ, ông vẫn không bị cô lập. Tuy nhiên, các quốc gia khác không sẵn sàng ủng hộ cho ông một cách rõ ràng về hành động xâm lược Ukraine.”
Luật pháp quốc tế bị hạ thấp xuống mức phi lý
Tagblatt, một nhật báo tại Luxemburg, bảy tỏ là hành động của Guterres hoàn toàn trái ngược với vai trò của ông:
“Trong Hiến chương Liên Hiệp Quốc, các quốc gia thành viên cam kết bảo vệ việc toàn vẹn lãnh thổ của mỗi quốc gia. Văn bản cuối cùng không có lời kêu gọi Tổng thống Nga Vladimir Putin chấm dứt chiến tranh ở Ukraine. …
Ngay cả vị đại diện cao nhất của luật pháp quốc tế, Tổng thư ký Liên hợp quốc António Guterres, cũng để mình bị dẫn dắt tại bàn hội nghị gồm 36 quốc gia với các thành viên và bạn bè của khối BRICS. …. Guterres trình bày bốn điểm chính: cải cách hệ thống tài chính, biến đổi khí hậu, thông minh nhân tạo và hòa bình ở Gaza, Lebanon, Ukraine và Sudan‘. Putin mỉm cười, và Guterres không làm gì trên diễn đàn công luận này để khiển trách vì đã vi phạm luật pháp quốc tế, qua đó một lần nữa hạ thấp luật pháp quốc tế xuống mức phi lý.”
Nói chuyện với mọi người biết về mục đích của Liên Hiệp Quốc
Politiken, một nhật báo tại Đan Mạch, hoan nghênh cuộc đối thoại liên tục với Putin khi bình luận;
“Liên Hiệp Quốc là diễn đàn thế giới, nơi tất cả các quốc gia – ngay cả những quốc gia thù địch – có thể gặp gỡ. … Là quan chức cấp cao nhất của Liên Hiệp Quốc, Guterres là hiện thân của ý tưởng này. Người ta có thể tranh luận rằng liệu ông có khôn ngoan không khi đến Nga để nói chuyện với Putin và tham gia vào bữa tiệc tuyên truyền. … Nhưng việc ông cần nói chuyện với nhà lãnh đạo Nga là điều không thể chối cãi. Rốt cuộc, đó là công việc của ông. Và điều đó không có nghĩa là ông chấp thuận tội ác chiến tranh của Putin hay cuộc xâm lược Ukraine. Guterres đã nhiều lần chỉ trích gay gắt Nga”.
Ngoại giao đã đạt được những thành tựu đáng kể
Diena, một nhật báo tại Lettand, thấy có lý do rất chính đáng cho chuyến đi của Guterres tới Nga:
“Một trong những lĩnh vực thảo luận rộng lớn liên quan đến các tổ chức quốc tế – Liên Hợp Quốc, IMF, WTO, v.v. Có một niềm tin rộng rãi ở Nam Bán cầu rằng ảnh hưởng của họ trong các cơ quan này từ lâu đã mất cân bằng với sức mạnh kinh tế và địa chính trị của các quốc gia hàng đầu không thuộc phương Tây. …
Có hai đề xuất: thành lập các cấu trúc mới của riêng họ hoặc thúc đẩy có mục tiêu và phối hợp để tăng cường đáng kể ảnh hưởng của các nước không phải phương Tây trong các tổ chức hiện có. Lựa chọn thứ hai đã thắng thế (và được đưa vào tuyên bố cuối cùng). Điều này cũng có thể thực hiện được nhờ những nỗ lực và ngoại giao của Liên Hiệp Quốc và Tổng thư ký của Liên Hiệp Quốc.”
Guterres có tiêu chuẩn kép
La Vanguardia, một nhật báo Tây Ban Nha, chỉ trích Guterres:
“Có một sự tương phản rõ rệt giữa thái độ hung hăng của nhà lãnh đạo ngành ngoại giao toàn cầu đối với Israel và thái độ cẩn trọng của ông đối với Nga. … Tiêu chuẩn kép của nhà lãnh đạo Liên Hiệp Quốc thật đáng ngạc nhiên. … Bức ảnh chụp chung với Putin không giúp ích gì cho mục đích của ông. Một trong những người bị ảnh hưởng là Volodymyr Zelensky, người đã nhanh chóng chỉ trích Guterres vì không tham dự hội nghị thượng đỉnh hòa bình do ông tổ chức tại Thụy Sĩ và sau đó tham gia sự kiện này với Putin. Theo quan điểm của ông, tổng thống Nga đã thành công trong việc gửi đi thông điệp tới thế giới rằng bất chấp những nỗ lực mạnh mẽ của phương Tây, ông không hề bị cô lập sau cuộc xâm lược. Putin có lẽ cảm thấy rằng đây là giai đoạn mạnh mẽ nhất của ông kể từ khi ông bắt đầu cuộc xâm lược.”
Liên Hiệp Quốc đang tự làm mất uy tín của chính mình
Tờ Süddeutsche Zeitung, một nhật báo Nam Đức, đã chỉ trích mạnh mẽ chuyến đi của Guterres tới Kazan ngay cả trước khi chuyến đi được xác nhận:
“Địa điểm này quy tụ các quốc gia nắm giữ quyền lực dựa trên thương mại và nguyên liệu thô và thể hiện xu hướng ngày càng tăng đối với các hình thức chính phủ độc đoán, thiếu minh bạch, các hình thức thao túng bất hợp pháp và sự khoan dung cao độ đối với tội phạm chiến tranh thuộc mọi thành phần. …
Thực ra, Tổng thống gây chiến Vladimir Putin đang được tán tỉnh mặc dù ông ta phạm tội theo luật pháp quốc tế làm nổi bật bộ giá trị nào đang thịnh hành trong liên minh BRICS. Nếu Tổng thư ký Liên Hiệp Quốc António Guterres tham dự hội nghị thượng đỉnh như ông đã làm ở Nam Phi, thì đó sẽ là bước ngoặt. Người đại diện cao nhất của luật pháp quốc tế tham dự diễn đàn của bên vi phạm luật pháp quốc tế chính – sự tự hủy hoại danh tiếng của Liên Hiệp Quốc sẽ toàn diện”.
Sự tham dự của Tổng thư ký có ý nghĩa
Hämeen Sanomat, một nhật báo Phần Lan, có quan điểm khác về sự tham dự của Tổng thư ký Liên Hiệp Quốc:
“Cuộc họp của khối BRICS quy tụ các quốc gia quan tâm đến chính sách an ninh quốc tế. Nga đóng vai trò chủ chốt trong cuộc chiến đang diễn ra ở Ukraine. Iran tham gia vào cuộc khủng hoảng Trung Đông. Trung Quốc đang gây sức ép chính trị lên Đài Loan. Vì vậy, thực sự rất đáng để cho Tổng thư ký Liên Hiệp Quốc António Guterres tham dự. Sự kiện này sẽ tạo cơ hội cho các nhà lãnh đạo của các quốc gia BRICS thảo luận và tác động không chỉ đến nguyện vọng kinh tế mà còn tình hình ổn định của chính sách an ninh trong toàn cầu. Với điều kiện là Nga không lợi dụng sự hiện diện của Guterres cho mục đích tuyên truyền của riêng mình.”
Một khoản đầu tư tồi tệ cho Điện Kremlin
The Insider, một trang báo mạng của Nga, giải thích rằng Điện Kremlin đã không thể đảm bảo bất kỳ lợi thế thực sự nào từ liên minh BRICS trong thập kỷ qua: Khối BRICS không có nhiều lợi ích cho Nga. Hầu hết các quốc gia đều ủng hộ các lệnh trừng phạt của phương Tây ở một mức độ nào đó. Ngân hàng BRICS, được thành lập vào năm 2014 để đầu tư vào cơ sở hạ tầng, từ chối xem xét các dự án mới ở Nga, với lý do là những rủi ro do các lệnh trừng phạt đó gây ra. Theo tuyên bố của các quan chức Nga, đây chính là Ngân hàng BRICS được cho là sẽ cung cấp một giải pháp thay thế cho IMF. Moscow liên tục cố gắng thuyết phục từng thành viên của khối BRICS đầu tư vào việc tạo ra các hệ thống thanh toán độc lập, nhưng cho đến nay chỉ có Iran thể hiện quan tâm tích cực đến các dự án như vậy.”
Không có nhiều nhu cầu về một giải pháp thay thế bằng đô la
Cho đến nay, các quốc gia thành viên ít ủng hộ ý tưởng về một loại tiền tệ riêng của khối BRICS.
Telegraf, một nhật báo của Ukraine, viết: “Chỉ có Nga phải chịu lệnh trừng phạt. Các ngân hàng của các quốc gia khác không muốn ở cùng một số phận với Nga. Bất kỳ nỗ lực nào nhằm tạo ra một hệ thống có thể lách các hạn chế của mô hình ngân hàng hiện tại sẽ khiến các quốc gia này có nguy cơ bị trừng phạt ngay. …
Và tất cả những điều này chỉ để tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động thương mại với Nga? … Một loại tiền tệ mới, một sự thay thế Swift – đây là những thứ sẽ đáp ứng nhu cầu của Moscow, Iran và Bắc Triều Tiên, nhưng không phải là Nam bán cầu, nơi không có vấn đề gì với hệ thống tài chính quốc tế.”
Liệu Thổ Nhĩ Kỳ có thực sự tham gia BRICS không?
Jutarnji list, một nhật báo Kroatien, tập trung vào thành viên duy nhất của NATO tham dự hội nghị thượng đỉnh Kazan:
“Nga muốn khai thác BRICS để tạo ra một trật tự thế giới mới mà trong đó Nga và Trung Quốc đóng vai trò là nhà lãnh đạo của ‚các quốc gia thuộc Thế giới thứ ba‘ và do đó loại bỏ họ khỏi phạm vi ảnh hưởng của phương Tây càng xa càng tốt. …
Recep Tayyip Erdoğan, người cũng tham dự cuộc họp, không loại trừ khả năng gia nhập BRICS. Quyết định của ông được Moscow mong đợi, nơi mà việc gia nhập một quốc gia thuộc khối NATO có ảnh hưởng sẽ được coi là một tín hiệu quan trọng đối với phương Tây, và thậm chí là một ‚đòn giáng mạnh vào khối NATO‘. Do đó, quyết định của Thổ Nhĩ Kỳ, quốc gia có tư cách thành viên quan trọng hơn về mặt chính trị so với kinh tế đối với Nga và Trung Quốc, là một trong những vấn đề chính tại hội nghị thượng đỉnh.”
Một sân khấu lớn cho Putin
Kazan mang đến cho Putin cơ hội hoàn hảo để nâng cao hình ảnh của mình, Corriere della Sera, một nhật báo Ý, viết:
“Đối với nhà độc tài Moscow, đây sẽ là sân khấu mà ông không chỉ có thể bác bỏ lời kể của phương Tây về việc bị cô lập mà còn khẳng định vai trò lãnh đạo trong một tổ chức đang nỗ lực tác động đến trật tự thế giới mới, nó được đánh dấu bằng sự phân mảnh ngày càng tăng.
… Khi khối BRICS hợp nhất vào năm 2006, đã có sự hoài nghi lớn về việc liệu họ có thể tồn tại và tác động đến sự cân bằng quốc tế hay không khi xét đến sự không đồng nhất của các thành viên. Tuy nhiên, chúng đã trở thành điểm tham chiếu bắt buộc đối với cái gọi là Nam bán cầu – một dãy thiên hà của các quốc gia cảm thấy bị loại trừ khỏi các định dạng truyền thống của quản trị toàn cầu.”
Các đối thủ cạnh tranh của G7 vẫn tụt hậu rất xa
Khối BRICS đang phải chịu đựng những lợi ích xung đột và thiếu sự phối hợp, Le Temps, một nhật báo Thuỵ Sĩ, nhận xét:
“Nhìn bề ngoài, nhóm này dường như có phương tiện để khiến các cơ quan đa phương làm lợi cho mình. Tuy nhiên, thực ra, đây là một hỗn hợp không đồng nhất của các quốc gia chủ yếu quan tâm đến việc bảo vệ lợi ích riêng mình và thường xuyên xung đột nhau, trong khi đồng thời họ đang bày tỏ mong muốn có nhiều ảnh hưởng hơn trong việc định hình các biến động thế giới. …
Các quốc gia BRICS tự coi mình là đối trọng của G7, câu lạc bộ của các quốc gia công nghiệp hóa mạnh nhất thế giới. Nhưng họ vẫn còn lâu mới có được sự gắn kết và quyết tâm của G7.”
Phương Tây nên lắng nghe cẩn thận
Hội nghị thượng đỉnh cũng có liên quan đến các nơi khác trên thế giới, chuyên gia bình luận Pierre Haski nhấn mạnh trên trang web của đài phát thanh France Inter:
“Điều gắn kết các nước BRICS là việc họ từ chối một trật tự thế giới vẫn còn quá coi trọng phương Tây. Nhưng không phải tất cả các thành viên của câu lạc bộ đều muốn thay thế nó bằng một trật tự của Trung Quốc hoặc coi Putin là người bảo vệ hoặc giám hộ đạo đức của họ. Tuy nhiên, việc không thể cải cách trật tự thế giới và nhận thức mạnh mẽ rằng phương Tây có tiêu chuẩn kép trong cuộc xung đột ở Trung Đông đang mở ra cánh cửa cho những người ủng hộ khối BRICS, bắt đầu từ Trung Quốc và nỗ lực tiếp quản ‚Nam toàn cầu‘ của nước này. Vì những lý do này, người phương Tây không nên bỏ qua thông điệp từ Kazan. Nếu không, họ có nguy cơ thức dậy với một thế giới đã thoát khỏi họ.”
Dầu và nước?
Thổ Nhĩ Kỳ đã trở thành quốc gia của khối NATO đầu tiên nộp đơn xin gia nhập khối BRICS, một yêu cầu dự kiến sẽ được chấp thuận tại hội nghị thượng đỉnh của tổ chức này tại Kazan. Trong Báo cáo Yetkin đăng trên Blog của nhà cựu nhà ngoại giao Özden Sanberk, ông tự hỏi làm thế nào hai bên có thể phù hợp với nhau:
“Một mặt, chúng ta thấy các liên minh phương Tây như EU, NATO và Hội đồng châu Âu, tập trung vào dân chủ và cá nhân, và mặt khác, chúng ta thấy Tổ chức Hợp tác Thượng Hải và BRICS, các thành viên của họ là các quốc gia tập trung vào quyền lực và thống trị. Vì vậy, hiện vẫn còn là một bí ẩn về cách các quốc gia thuộc hai nhóm hệ thống không thể hòa giải này có thể thực hiện các yêu cầu của họ về tư cách thành viên của các hiệp hội khu vực hoặc toàn cầu của nhau.”
