Michael Spence
Đỗ Kim Thêm dịch
Ảnh: Thierry Monasse/Getty Images
Trong khi Trung Quốc và Mỹ tận dụng lợi thế về quy mô để theo đuổi việc đầu tư trong tầm vóc lớn lao vào các lĩnh vực quan trọng, vì cấu trúc tài chính bị phân tán và các quy tắc hạn chế trong việc trợ cấp của chính phủ cho ngành công nghiệp, nênLiên Âu gặp khó khăn để theo đuổi việc này. Một chương trình đầu tư mới cho toàn Liên Âu là rất cần thiết.
Giống như các nơi khác trên thế giới, Liên minh châu Âu đang phải đối mặt với những cơn gió ngược mạnh mẽ về kinh tế. Nhưng trong khi các nền kinh tế lớn khác, như Trung Quốc và Hoa Kỳ, có vị thế tốt để sử dụng các chính sách công nghiệp để giúp chống lại những thách thức mà họ phải đối mặt, Liên Âu phải đối mặt với những trở ngại đáng kể về cấu trúc trên mặt trận này.
Hiện tại, tăng trưởng kinh tế Liên Âu đang trì trệ và giảm tốc, với một số nền kinh tế của khối hoạt động kém hơn những nền kinh tế khác. Điều đó không giúp ích gì khi các động lực tăng trưởng xuất khẩu đang chững lại, một phần do sự cạnh tranh ngày càng tăng từ Trung Quốc, quốc gia đang chuyển nhanh sang các lĩnh vực công nghiệp lớn như xe điện.
Hơn nữa, trong khi cam kết của châu Âu dẫn thế giới về hành động khí hậu và chuyển đổi năng lượng sạch cuối cùng có thể dẫn đến kết qủa trong lợi thế về cạnh tranh, hiện nay châu Âu đang đóng vai trò như là một trở ngại kinh tế – và sẽ tiếp tục làm như vậy trong trung hạn – không chỉ vì các ngành công nghiệp sử dụng nhiều carbon thống trị việc xuất khẩu. Cuộc chiến Ukraine đã làm trầm trọng thêm vấn đề này, không chỉ làm tăng chi phí năng lượng, mà thậm chí còn hơn thế, bằng cách buộc Liên Âu nhanh chóng đa dạng hóa thoát ra khỏi việc sử dụng nhiên liệu hóa thạch của Nga – một tiến trình rất tốn kém. Do đó, giá carbon ở châu Âu cao hơn nhiều so với các khu vực khác.
Tuy nhiên, một vấn đề khác nằm ở các lĩnh vực công nghệ của châu Âu, nó vốn kém phát triển hơn khi so với Mỹ và Trung Quốc. Các nền tảng lớn, điện toán đám mây, siêu máy tính và sự phát triển của thông minh nhân tạo tiên tiến phần lớn không có trong bối cảnh kinh tế và công nghệ châu Âu. Hậu quả rất sâu rộng: những lĩnh vực tăng trưởng cao và là những động lực quan trọng của sự thay đổi cơ cấu và tăng năng suất mà sự thịnh vượng lâu dài của nền kinh tế phụ thuộc vào.
Để đạt được tiến bộ về công nghệ, quy mô là vấn đề quan trọng. Ví dụ, phải mất một lượng lớn về khả năng tính toán để đào tạo các mô hình về thông minh nhân tạo tiên tiến nhất. Mặc dù có thể những tiến bộ trong công nghệ thông minh nhân tạo sẽ làm giảm các yêu cầu trong lĩnh vực này, nhưng ý tưởng cho rằng khả năng tính toán hạn chế sẽ không cản trở tiến trình là một lối đặt cược tồi. Trong mọi trường hợp, các nền tảng lớn hiện nay là các thực thể duy nhất có khả năng tính toán cần thiết (ngoại trừ chính phủ liên bang Hoa Kỳ).
Và chính chính phủ liên bang Hoa Kỳ, không phải các tiểu bang của Hoa Kỳ, chế ngự đầu tư vào khoa học và công nghệ. Điều này đặc biệt đáng chú ý nếu người ta xét rằng nền kinh tế của California, với tổng trị giá 3, 6 nghìn tỷ đô la vào năm 2022, lớn hơn mọi nền kinh tế quốc gia ở Liên Âu ngoại trừ nền kinh tế của Đức (trị giá khoảng 4 nghìn tỷ đô la). Không có tiểu bang nào của Hoa Kỳ, kể cả California, có thể đủ khả năng chi trả cho
Đạo luật CHIPS và Khoa học năm 2022, mà nó hỗ trợ nghiên cứu, phát triển, sản xuất về bán dẫn và phát triển lực lượng lao động.
Chính phủ Hoa Kỳ nhận ra rằng, trong một hệ thống liên bang, việc tản quyền hoá là một công thức cho sự đầu tư khiếm khuyết. Nó cũng dẫn đến sự kém hiệu quả, vì đầu tư cấp tiểu bang chắc chắn nhắm vào các tác nhân địa phương, trong khi đầu tư cấp liên bang được phân phối dựa trên thành tích cạnh tranh trong nền kinh tế rộng lớn hơn. Trong bối cảnh hiện nay, bất cứ điều gì về sự chuyển đổi cơ cấu trong quy mô lớn còn thiếu sót đều ngụ ý về sự trì trệ tương đối, chi phí của việc tản quyền là đặc biệt cao. Điều này không chỉ đúng với công nghệ, mà còn đúng với an ninh và quốc phòng.
Đây là vấn đề đối với châu Âu. Trong khi Trung Quốc và Mỹ tận dụng lợi thế về quy mô để theo đuổi các chính sách công nghiệp bao gồm đầu tư trong tầm vóc lớn lao vào các lĩnh vực quan trọng, vì lý do là các chính sách tài khóa bị phân tán và các quy tắc hạn chế về trợ cấp của chính phủ cho ngành công nghiệp, Liên Âu gặp khó khăn để theo đuổi.
Chương trình Hồi phục và Đáp ứng, (Recovery and Resilience RRF) năm 2021 của Liên Âu – một chương trình trị giá 723 tỷ euro (769 tỷ đô la) nhằm giảm thiểu những tác động tồi tệ nhất của đại dịch COVID-19 và thúc đẩy thay đổi cơ cấu, tăng trưởng và ổn định trong kỷ nguyên kỹ thuật số – là một bước đi đúng hướng. Nhưng nó có những sai sót nghiêm trọng.
Hãy tưởng tượng ra nếu ở Mỹ, tất cả các khoản đầu tư theo Đạo luật CHIPS và Khoa học và Đạo luật Giảm lạm phát (có tiêu đề gây hiểu lầm) được phân phối cho các tiểu bang tương ứng với quy mô của họ, được triển khai theo các đề xuất đã được phê duyệt trước, mà tất cả 50 tiểu bang đã được yêu cầu nộp trước khi bất kỳ khoản tài trợ nào được giải ngân. Điều này rõ ràng sẽ không hiệu quả, nhưng về cơ bản nó là phương cách của RRF.
Vấn đề không phải là chỉ trích chương trình RRF, nó được thành lập như một đối sách với một loạt các thách thức chung tức khắc và tỏ ra mang tính xây dựng hơn nhiều so với phản ứng về ngân sách đối với cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu năm 2008 và cuộc khủng hoảng nợ châu Âu sau đó. Thay vì thế, nó làm nổi bật những hạn chế liên quan đến đầu tư công dài hạn của châu Âu.
Ngày nay, một chương trình đầu tư mới của châu Âu là rất cần thiết; nhưng không giống như chương trình RRF, nó không bị giới hạn cũng không phải là tạm thời. Nếu châu Âu muốn đạt được sự tăng trưởng và năng động trong thế kỷ XXI, các khoản đầu tư liên bang phải được mở rộng và thực hiện thường xuyên. Chúng phải được tài trợ thông qua việc phát hành nợ có chủ quyền của Liên Âu và được quản lý tập trung.
Trong một bài bình luận gần đây, cựu Chủ tịch Ngân hàng Trung ương châu Âu và cựu Thủ tướng Ý Mario Draghi lập luận rằng, các triển vọng về việc liên minh tài chính cho châu Âu đang cải thiện, bởi vì „bản chất của hội nhập về ngân sách cần thiết“ đã thay đổi đáng kể kể từ khi đồng euro ra đời. Thay vì „ổn định hoá tài chính“ của liên bang, châu Âu cần huy động „các khoản đầu tư lớn“ – vào quốc phòng, chuyển đổi xanh và số hóa – trong một „khung thời gian ngắn“. Mặc dù điều này không đòi hỏi sự tập trung ngân sách trong toàn diện – dù sao thì không có cấu trúc liên bang nào đạt được việc này – nó có nghĩa là châu Âu phải tìm cách liên bang hóa việc đầu tư quan trọng vào hàng hóa công cộng mà nó tạo ra lợi ích chung.
Điều này sẽ nâng cao đáng kể khả năng cạnh tranh và tính năng động của các nền kinh tế châu Âu, cho phép họ tránh được tình trạng trì trệ kéo dài. Cụ thể hơn, nó sẽ giúp đảm bảo rằng những nhân tài của Liên Âu – đặc biệt là giới trẻ – có những cơ hội cần thiết để đạt được tiềm năng.
***
Michael Spence đoạt giải Nobel Kinh tế, Giáo sư Kinh tế học và Cựu trưởng khoa Graduate School of Business tại Đại học Stanford. Ông là tác giả quyển sách The Next Convergence: The Future of Economic Growth in a Multispeed World do NXB Macmillan Publishers ấn hành năm 2012.
