Joseph S. Nye, Jr
Đỗ Kim Thêm dịch
Các quốc gia sử dụng cưỡng ép, đe dọa và trả tiền để thúc đẩy lợi ích của họ là các ví dụ mang kịch tính đang tràn ngập trong các tin tức, sức mạnh của sự thu hút dường như không liên quan đến trong các mối quan hệ quốc tế. Nhưng nó vẫn còn là vấn đề quan trọng, và các chính phủ bỏ qua tiềm năng của nó trước nguy cơ của họ.
Khi năm 2021 kết thúc, Nga đã tập trung quân đội gần biên giới với Ukraine; Trung Quốc đã điều máy bay quân sự tới gần Đài Loan; Triều Tiên vẫn theo đuổi chương trình vũ khí hạt nhân; Và các chiến binh Taliban đang tuần tra trên đường phố Kabul. Nhìn thấy tất cả những điều này, các bạn bè hỏi tôi: „Điều gì đã xảy ra cho quyền lực mềm?“
Một câu trả lời có thể được tìm thấy trong các sự kiện khác gần đây, chẳng hạn như Hội nghị Thượng đỉnh ảo vì Dân chủ của Tổng thống Joe Biden, với sự tham dự của đại diện từ hơn 100 quốc gia. Sau khi bị loại trừ, Trung Quốc đã lên sóng và phương tiện truyền thông xã hội để tuyên bố rằng họ có một loại dân chủ khác và ổn định hơn so với loại được Hoa Kỳ ca ngợi. Những gì chúng ta đang chứng kiến là một cuộc cạnh tranh quyền lực to lớn về quyền lực mềm, được hiểu là khả năng ảnh hưởng đến người khác bằng cách thu hút chứ không phải bằng cách ép buộc hoặc dùng tiền để thanh toán.
Khi lần đầu tiên tôi sáng tác về quyền lực mềm vào năm 1990, tôi đã tìm cách khắc phục sự khiếm khuyết trong cách các nhà phân tích nghĩ về quyền lực nói chung. Nhưng khái niệm này dần dần thu hút được nhiều sự âm hưởng chính trị hơn. Ở một số khía cạnh, tư tưởng cơ bản không phải là mới; Các khái niệm tương tự có thể được bắt nguồn từ các nhà triết học cổ đại như Lao Tử. Quyền lực mềm cũng không chỉ liên quan đến hành vi quốc tế hoặc với Mỹ. Nhiều quốc gia và tổ chức nhỏ cũng có sức mạnh thu hút; và trong các nền dân chủ, ít nhất, quyền lực mềm là một thành phần thiết yếu của sự lãnh đạo.
Tuy nhiên, hiện nay, khái niệm này thường gắn liền với các mối quan hệ quốc tế. Khi Liên minh châu Âu phát triển thành hình thức hiện tại, các nhà lãnh đạo châu Âu ngày càng sử dụng thuật ngữ này. Và kể từ năm 2007, khi Chủ tịch Trung Quốc khi đó là Hồ Cẩm Đào tuyên bố rằng Trung Quốc phải phát triển quyền lực mềm của mình, chính phủ đã đầu tư hàng tỷ đô la vào việc tìm kiếm này. Thách thức hiện nay là Trung Quốc phải thực hiện một chiến lược năng lượng thông minh hiệu quả. Nếu Trung Quốc có thể kết hợp hiệu quả sức mạnh cứng ngày càng tăng của mình với quyền lực mềm, xác suất của Trung Quốc sẽ giảm xuống để kích động các liên minh phản cân bằng.
Quyền lực mềm không phải là nguồn quyền lượng duy nhất hoặc thậm chí quan trọng nhất, bởi vì tác động của nó có xu hướng chậm và gián tiếp. Nhưng không biết hoặc xem thường nó là một sai lầm nghiêm trọng về chiến lược và phân tích. Sức mạnh của Đế chế La Mã không chỉ dựa vào quân đoàn của nó, mà còn dựa trên sự hấp dẫn của văn hóa và luật pháp La Mã.
Tương tự như vậy, như một nhà phân tích Na Uy đã từng mô tả, sự hiện diện của Mỹ ở Tây Âu sau Thế chiến II là „một đế chế theo lời mời“. Không có hàng loạt đạn pháo binh nào làm sập bức tường Berlin; nó đã được loại bỏ bởi búa và xe máy ủi được những người đã sử dụng, khi họ bị chạm vào bởi quyền lực mềm của phương Tây.
Từ lâu, các nhà lãnh đạo chính trị thông minh đã hiểu rằng các giá trị có thể tạo ra quyền lực. Nếu tôi có thể khiến bạn muốn những gì mà tôi muốn, tôi sẽ không phải ép buộc bạn làm những gì mà bạn không muốn làm. Nếu một quốc gia biểu hiện cho các giá trị mà những quốc gia khác thấy hấp dẫn, nó có thể tiết kiệm về việc sử dụng cây gậy và củ cà rốt.
Quyền lực mềm của một quốc gia chủ yếu đến từ ba nguồn: văn hóa; các giá trị chính trị, chẳng hạn như dân chủ và nhân quyền (khi nó duy trì chúng); và các chính sách (khi chúng được coi là hợp pháp vì chúng được đóng khung với nhận thức về lợi ích của người khác). Một chính phủ có thể gây ảnh hưởng đến người khác thông qua ví dụ về cách cư xử ở trong nước (chẳng hạn như bằng cách bảo vệ tự do báo chí và quyền biểu tình), trong các tổ chức quốc tế (tham khảo ý kiến người khác và thúc đẩy chủ nghĩa đa phương) và thông qua chính sách đối ngoại (chẳng hạn như bằng cách thúc đẩy phát triển và nhân quyền).
Trong đại dịch COVID-19, Trung Quốc đã cố gắng sử dụng cái gọi là „ngoại giao băng vắc-xin“ để tăng cường sức mạnh mềm của mình, vốn đã bị tổn hại bởi việc che dấu bí mật sự bùng phát ban đầu của Virus Corona ở Vũ Hán. Những nỗ lực của chính phủ nhằm củng cố Sáng kiến Vành đai và Con đường, hỗ trợ các dự án cơ sở hạ tầng ở nhiều nơi trên thế giới.
Nhưng các cuộc thăm dò dư luận quốc tế cho thấy kết quả đã gây thất vọng. Trong các biện pháp thu hút, Trung Quốc tụt hậu so với Mỹ trên tất cả các châu lục ngoại trừ châu Phi, nơi mà hai nước bị ràng buộc. Một lý do cho mức độ thấp hơn về quyền lực mềm của Trung Quốc là việc sử dụng quyền lực cứng mạnh tay để theo đuổi chính sách đối ngoại ngày theo tinh thần dân tộc ngày càng nhiều hơn. Điều này đã được thể hiện trọn vẹn trong hình phạt kinh tế đối với Úc và trong các hoạt động quân sự ở biên giới Hy mã lạp sơn với Ấn Độ.
Trung Quốc có vấn đề về quyền lực thông minh. Rốt cuộc, rất khó để thực hành ngoại giao vắc-xin và „ngoại giao chiến binh sói“ (hung hăng, cưỡng ép của các nước nhỏ hơn) cùng một lúc.
Đúng vậy, các cuộc thăm dò quốc tế cho thấy Mỹ cũng bị suy giảm quyền lực mềm trong nhiệm kỳ tổng thống của Donald Trump. Nhưng may mắn thay, Mỹ còn hơn cả chính phủ của mình. Không giống như các tài sản quyền lực cứng (như quân đội vũ trang), nhiều nguồn lực của quyền lực mềm tách biệt với chính phủ và chỉ đáp ứng một phần mục đích của nó. Ví dụ, các bộ phim Hollywood giới thiệu phụ nữ độc lập hoặc các nhóm thiểu số phản đối truyền cảm hứng cho những người khác trên khắp thế giới. Công việc từ thiện của các quỹ Hoa Kỳ cũng vậy và tự do điều tra tại các trường đại học Mỹ.
Các doanh nghiệp, trường đại học, quỹ, nhà thờ và các phong trào phản kháng phát triển quyền lực mềm của riêng họ. Đôi khi các hoạt động của họ sẽ củng cố các mục tiêu chính sách đối ngoại chính thức, và đôi khi họ sẽ mâu thuẫn với họ. Dù bằng cách nào, những nguồn của quyền lực mềm thuộc tư nhân này ngày càng quan trọng trong thời đại truyền thông xã hội.
Cuộc nổi dậy ngày 6 tháng 1 năm 2021 tại Tòa nhà Quốc hội Hoa Kỳ chắc chắn đã tác hại cho quyền lực mềm của Hoa Kỳ. Nhưng những người sẽ thương tiếc cái chết của nền dân chủ Mỹ sớm nên nhớ rằng cuộc bầu cử năm 2020 đã thu hút một tỷ lệ cử tri chưa từng có bất chấp đại dịch. Người dân Mỹ vẫn có thể lật đổ một kẻ mị dân trong một cuộc bầu cử tự do và công bằng.
Điều này không có nghĩa là tất cả đều tốt với nền dân chủ Mỹ hoặc quyền lực mềm của nó. Trump đã làm xói mòn nhiều chuẩn mực dân chủ mà bây giờ phải được khôi phục. Biden đã biến việc tăng cường dân chủ trong và ngoài nước là mục tiêu của nhiệm kỳ tổng thống của mình, nhưng kết quả vẫn còn phải được nhìn thấy.
Không ai có thể chắc chắn về quỹ đạo tương lai của quyền lực mềm của bất kỳ quốc gia nào. Nhưng không còn nghi ngờ gì nữa, ảnh hưởng thông qua sự hấp dẫn sẽ vẫn là một thành phần quan trọng của chính trị thế giới. Như Mark Twain đã từng nói: „Các báo cáo về cái chết của tôi được phóng đại rất nhiều“. Điều tương tự cũng đúng với quyền lực mềm.
***
Joseph S. Nye, Jr. là giáo sư tại Đại học Harvard và là tác giả của Do Morals Matter? Presidents and Foreign Policy from FDR to Trump (Oxford University Press, 2020).
*Tựa đề bản dịch là của người dịch
KIM THEM DO 